Bu yanan kuyunun cehenneme açılan kapı olduğu düşünülüyor

Darvaza Krateri’nde Yarım Asırlık Alev: Cehennem Kapısı

Orta Asya’nın en ıssız bölgelerinden biri olan Karakum Çölü’nün ortasında yer alan Darvaza Krateri, yaklaşık 70 metre çapında ve 30 metre derinliğinde devasa bir çukur olarak yarım asırdır alevler içinde yanıyor. National Geographic’in araştırmasına göre “Cehennem Kapısı” olarak bilinen bu krater, tahminen 1960’lar ile 1980’ler arasında Sovyet mühendislerinin doğal gaz aramak için yaptığı sondaj sırasında oluştu. Sondaj noktasındaki zemin çökmesiyle altında büyük bir metan gazı cebi açığa çıktı ve sızan gazın bir şekilde tutuşmasıyla başlayan yangın bugüne dek sönmedi.

Kraterin altındaki metan gazıyla doymuş jeolojik yapı, aleve sürekli yakıt sağlıyor. Newcastle Üniversitesi’nden jeobilimci Mark Ireland bu durumu “Varlığına şaşırmamalıyız” sözleriyle özetliyor.

Kraterin Dibine İnen Kaşif

Kaşif George Kourounis, 2013 yılında iki yıllık hazırlığın ardından kraterin dibine inen ilk ve tek kişi oldu. Alevlerin arasında yalnızca 17 dakika kalarak örnek toplayabildiğini belirtti ve deneyimini “Beklediğimden çok daha korkutucuydu” diye tanımladı. Kourounis’in inişine ait görüntüler internette viral oldu.

Yabancı ziyaretçilere oldukça kapalı olan Türkmenistan için krater, beklenmedik bir turizm merkezine dönüştü.

Neden Söndürülemedi?

Türkmen hükümeti yıllardır kraterin geleceği konusunda kararsız kaldı. Dönemin Cumhurbaşkanı Kurbankulu Berdimuhammedov Ocak 2022’de yangını söndürme ve gazı ekonomik olarak değerlendirme niyetini açıkladı. 2023’ün başında ise Washington ve Aşkabat, bu tür alanların mühürlenmesi için iş birliği olanaklarını görüştü. Ancak bilim insanları söndürme girişimlerinin ciddi riskler taşıdığını vurguluyor.

Kraterin çimentoyla kapatılması, gazın kontrolsüz biçimde başka noktalardan fışkırmasına neden olabilir. Yeraltı tünellerinin haritası çıkarılmadığı için gazın tam kaynağı bilinmiyor. Sovyetlerin kuyu yangınlarında son kez 1981’de kullandığı kontrollü patlama yöntemi ise büyük bir felaket riski barındırıyor. Kratere inişi gerçekleştiren Kourounis’in Türkmen hükümetine tavsiyesi ise “Bırakın yansın” oldu.

Yanması Aslında Daha Az Zararlı

Türkmenistan, Sovyet döneminden kalan aktif ve terk edilmiş kuyular nedeniyle dünyanın en büyük metan emisyonu kaynaklarından biri konumunda. Darvaza’daki yangın, ülkenin toplam metan sızıntısının yanında küçük kalıyor. Bilim insanları, metanın yanarak karbondioksit ve su buharına dönüşmesinin, doğrudan atmosfere metan salınmasından sera etkisi açısından daha az zararlı olduğunu vurguluyor.

Kraterin söndürülmesi durumunda metan gazının kontrolsüz biçimde atmosfere yayılma ihtimali, sorunu çözmek yerine derinleştirme riski taşıyor.