Nöbetçi Eczaneler
ABD Başkanı Trump’ın Grönland Tartışması ve NATO’daki Gerilim
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ‘satın alma’ ısrarı, NATO ittifakını tarihinin en derin krizlerinden birine sürükledi. Davos’ta imzalanan çerçeve anlaşma ile gerilim kısmen yatışsa da, savunma harcamaları üzerinden başlayan görüş ayrılıkları sürüyor. Peki NATO çöküyor mu yoksa bu bir dönüşüm mü? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdem Denk ve Emekli Tümgeneral Ali Er, konuya ilişkin Cumhuriyet’e değerlendirmelerde bulundu.
“Avrupa, Kendini Güvenlik Anlamında Zayıflattı”
Prof. Dr. Erdem Denk, NATO’nun kuruluşundan bahsederek, NATO’nun Soğuk Savaş’ın başında kurulan askeri, ekonomik, hukuksal, siyasal ve ideolojik alanlardaki güç dengesinin batı yarımküreye yansıması olduğunu belirtti. ABD’nin hem Marshall Planı üzerinden ekonomik hem de NATO üzerinden askeri olarak Avrupa’nın adı konmamış koruyucusuna dönüştüğünü, Avrupa’nın bu sayede askeri alandaki güvenlik şemsiyesini jeopolitik alanlarda kullandığını ve güvenliğe para harcamayarak bütçeyi başka alanlara yönlendirdiğini söyledi. Denk, bunun sonucunda Avrupa’nın güvenlik alanında kendisini biraz zayıflattığını ifade etti.
Avrupa’nın Yeni Konumu ve Değişen Parametreler
Denk, Avrupa’nın refah adası yarattığını; daha “anti-militarist”, daha “uzlaşmacı”, daha “edilgen” ve daha “barışçıl” bir konuma geçtiğini belirtti. Bugün savunma harcaması yapmayan parametrelerin değiştiğini söyleyen Denk, Amerika’nın önceliğinin artık Sovyetlere karşı Avrupa’yı korumak değil, Asya-Pasifik’te Çin’e karşı pozisyon almak olduğunu vurguladı. Bu doğrultuda ABD’nin ya kutup bölgesini sağlamlaştırması ya da Güneydoğu Asya ve Pasifik üzerinden inisiyatif alması gerektiğini, Trump’ın da “Biz Avrupa’yı artık korumak zorunda değiliz” diye açıklama yaptığını aktardı. Denk, Avrupa Birliği’nin ya kendine yeni bir güvenlik şemsiyesi inşa etmesi ya da mevcut yapıların birine yanaşması gerektiğini ifade etti.
Denk, Avrupa’nın yeni bir güvenlik inşasını demilitarize olmuş coğrafya ve beşeri yapı nedeniyle gerçekleştirmesinin çok zor olduğunu belirtti. Geleceğe ilişkin beklentisini paylaşan Denk, Avrupa’nın şu anda ABD’yi yumuşatmaya, bu işlerden vazgeçirmeye çalışacağını; bunun başarısız olması halinde ya bazı üyelerin NATO’dan kopup öbekleşmeye gideceğini ya da NATO’nun bildiğimiz yapıdan çıkacağını söyledi.
Emekli Tümgeneral Ali Er’in Değerlendirmesi: Trump’ın Yaklaşımı
Emekli Tümgeneral Ali Er, Trump’ın ülkelerin savunma harcamalarını gayrisafi yurtiçi hasılalarının yüzde 5’ine çıkarması önerisini değerlendirirken, Trump’ı “tam bir pragmatik kapitalist kafasıyla” Avrupa’ya daha fazla yük yüklemeye çalışan biri olarak tanımladı. Er, Trump’ın “Ben ortalama yüzde 3’lerde para harcıyorum, 1 trilyon dolar civarında bir savunma bütçesi ortaya koyuyorum. Ama bütün NATO ülkelerinin savunma bütçesinin toplamı bir ABD etmiyor” şeklindeki yaklaşımını aktardı.
Er, NATO ülkelerinin buna geç yanıt verdiklerini belirterek, verilmesi gereken cevabın şu şekilde olması gerektiğini söyledi: “Bu kadar para harcıyorsun ama bu parayla, bu sistemle NATO üzerinden dünya hakimiyetini kurdun. 1989’dan beri neredeyse tek güç olarak ortaya çıktın. Şu an sana meydan okuyan bir Çin ortaya çıkınca sen önce NATO’yu satmaya, Rusya’ya yanaşmaya ve yükü de bizim üzerimize yıkmaya başladın. Biz ise sana kendi topraklarımızı verdik.” Er, “Toprak verdik” derken 2010 Lizbon NATO zirvesinde NATO ülkelerinin hava sahasının tek hava sahası haline getirildiğini hatırlattı.
“NATO En Az 20 Yıl Daha Devam Eder”
Ali Er’e göre NATO’nun akıbetiyle ilgili değerlendirme şöyle: Trump’ın “emlakçı” tarzı yaklaşımlarının Amerikan sisteminin çöküşünün başlangıcı olabileceğini; çünkü ABD’nin batı yarımküre odaklı bir politikayı milli politika temeli haline getirmesinin kendi ayağına kurşun sıkmak anlamına geleceğini ve dünya hakimiyetini kaybetmesinin kapitalist sistemin çöküşünü tetikleyebileceğini söyledi. Ancak Er, NATO’nun ömrünün önümüzdeki 20 yıl devam edeceğine inandığını belirtti. Bunun gerekçesi olarak Çin’in Amerikan sistemine meydan okuyabilecek bir dünya hakimiyeti kurabilmesi için en az 7-8 uçak gemisi ve bunları destekleyecek muharebe grupları oluşturması gerektiğini; bunun ise önümüzdeki 20 yıl içinde gerçekleştirilebilecek bir kapasiteye ulaşmasının zor olduğunu ifade etti.
Er ayrıca, bu süreçte Avrupa’nın NATO’yu kendi savunmasının temel çekirdeği olarak kabul edip gerektiğinde Amerika’yı sırtından atabilecek bir yapıya dönüşmesini sağlamak için kapalı kapılar ardında çalışması gerektiğini vurguladı.