İSO 2025 İkinci 500 Araştırması Sonuçları Açıklandı
İstanbul Sanayi Odası (İSO), 2025 yılına ilişkin “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO İkinci 500)” araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Araştırma, üretimden elde edilen satış gelirleri esas alınarak hazırlandı ve orta ve küçük ölçekli sanayi kuruluşlarının güncel durumunu yansıtıyor.
Listenin Zirvesinde Kimler Var?
2025 İkinci 500 listesinin ilk sırasında, üretimden satış geliri 5 milyar 317 milyon TL ile Teksan Jeneratör Elektrik San. ve Tic. A.Ş. yer aldı. Bu firma, geçen yıl açıklanan ana İSO 500 listesinde 496. sırada bulunuyordu. İkinci sırayı 5 milyar 308 milyon TL satış hacmiyle Norm Salihli Vida ve Cıvata Makine San. ve Tic. A.Ş., üçüncü sırayı ise 5 milyar 306 milyon TL ile Biska Tekstil San. ve Tic. A.Ş. aldı. Rapor döneminde listeye giriş bandı 2 milyar 220 milyon TL ile 5 milyar 317 milyon TL arasında şekillendi. Bu yıl sıralamaya 69 yeni firma dahil olurken, 26 kuruluş ana listeden ikinci listeye geriledi; toplamda 405 şirket iki yıldır aynı listede kaldı.
Büyümede Reel Artış Neredeyse Sıfır
Araştırmanın ana kriteri olan üretimden satışlar, 2024’te 1 trilyon 393 milyar TL seviyesinden yüzde 25,7 nominal artışla 2025’te 1 trilyon 750 milyar TL’ye ulaştı. Ancak bu artış, yüzde 25,4 olan Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile enflasyondan arındırıldığında reel artış binde 2 seviyesinde kaldı. Bu düşük oran, 2022–2024 yıllarındaki reel daralmaların ardından sınırlı bir toparlanma anlamına gelmekle birlikte 2020’den bu yana görülen en düşük artış ivmesini işaret ediyor.
İhracatta Daralma: Küresel Pazar Daralıyor
Türkiye genel ihracatı 2025’te yüzde 4,4, ana sanayi ürünleri ihracatı yüzde 4,5 artarken, İSO İkinci 500’de yer alan şirketlerin ihracatı yüzde 0,3 azalarak 15,9 milyar dolar bandını aşamadı. Bu düşüşle birlikte İkinci 500 grubunun Türkiye sanayi ihracatındaki payı 0,3 puan azalarak yüzde 6’ya geriledi.
Kârlılık Düştü, Zarar Eden Şirket Sayısı Arttı
Yüksek faizler ve zayıflayan iç talep şirket bilançolarına yansıdı. Şirketlerin faaliyet kârı yüzde 35,4 artışla 118 milyar TL’den 160 milyar TL’ye yükseldi; vergi öncesi kâr ise yüzde 34 artışla 34 milyar TL’den 46 milyar TL’ye ulaştı. FAVÖK toplamı yüzde 28,8 artışla 264 milyar TL olarak kaydedildi. Buna karşın kârlılık oranları—faaliyet kârlılığı yüzde 7,7; vergi öncesi kârlılık yüzde 2,2; FAVÖK karlılığı yüzde 12,8—son 10 yıllık ortalamaların çok altında kaldı. Vergi öncesi dönemde zarar eden şirket sayısı 155’e yükseldi; bu seviye 2008 küresel krizinden bu yana görülen en yüksek ikinci düzey olarak dikkat çekti. İşletmelerin net kambiyo zararı dört kat artarak 26 milyar TL’ye ulaştı.
Finansman Giderleri Kazancın Büyük Kısmını Yutuyor
İkinci 500 şirketlerinin finansman harcamaları yüzde 45,2 artışla 138 milyar TL’ye yükseldi. Toplam 160 milyar TL faaliyet kârı dikkate alındığında firmaların ana faaliyetlerinden elde ettikleri kârın yüzde 86,7’si faiz ve finansman maliyetlerine gitti. Bu oran, son 10 yıllık ortalamanın yüzde 47,3 olduğu göz önüne alındığında, sanayide borç yükünün tehlikeli bir noktaya ulaştığını gösteriyor.
Şirketlerin Borçluluk Oranı Özkaynakları Aştı
2025’te aktif toplamı yüzde 29,9 büyürken, pasif tarafta özkaynak artışı yüzde 13,3 ile sınırlı kaldı; toplam borçlar ise yüzde 50,2 gibi yüksek bir artış gösterdi. Sonuç olarak borçların aktifler içindeki payı 7 puan artarak yüzde 51,8’e yükseldi; özkaynakların payı yüzde 48,2’ye geriledi. Mali borçlarda yüzde 52,1’lik artış raporlandı; bu durum, kârlılığı azalan şirketlerin nakit akışını sağlamak için daha fazla dış kaynağa ve krediye yöneldiğinin bir göstergesi oldu.
İstihdam Azaldı, AR-GE Yatırımları Yavaşladı
Finansal daralma doğrudan istihdama yansıdı: 2025’te İkinci 500’de yer alan şirketlerin toplam istihdamı yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye indi. İstihdam azalırken kişi başına brüt maaş ve ücretlerde artış yüzde 40,4 olarak hesaplandı. Devreden Katma Değer Vergisi (KDV) alacakları yüzde 25,2 artışla 22 milyar TL’ye yükseldi. AR-GE faaliyeti yürüten firma sayısı 238’den 229’a düştü; AR-GE’ye ayrılan toplam 10 milyar TL bütçenin üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye geriledi.
Sektörel ve Bölgesel Dağılım
İSO İkinci 500 şirketlerinin bölgesel dağılımında İstanbul, üye sayısını 9 artırarak 144 firmayla birinci sırada yer aldı. İstanbul’u 36 şirketle Ege Bölgesi Sanayi Odası, 34 şirketle Kocaeli, 33 şirketle Gaziantep ve 23 şirketle Bursa izledi. Sektörel dağılımda ilk sırada 107 firmayla gıda ürünleri sanayisi bulunuyor; gıda sektörünü 76 firmayla kimyasal/plastik, 70 firmayla ana metal/makine imalatı ve 56 firmayla tekstil ürünleri takip etti. Geleneksel emek yoğun tekstil sektörünün üretimden satışlardaki payı 2,1 puan azaldı.
İSO Başkanı Bahçıvan’ın Değerlendirmesi
İstanbul Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, İkinci 500 araştırmasının sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde, sanayicinin omzundaki en ağır yükün finansman maliyetleri olduğunu vurguladı. Bahçıvan, faaliyet kârının yüzde 87’sinin doğrudan finansmana gitmesinin üreticiler üzerindeki ekonomik baskıyı net şekilde gösterdiğini belirtti. Daralan dış talep, zayıflayan iç piyasa ve yüksek faiz ortamının sanayiyi derinden etkilediğini ifade eden Bahçıvan, üretim gücünün korunması, istihdamın devamı ve teknolojik dönüşümün sağlanması için acil ve kalıcı çözümlere ihtiyaç olduğunu; şirketlerin finansman ihtiyacını karşılamak üzere ekonomi yönetiminden güçlü, somut ve yapısal bir finansman teşvik paketi beklediklerini dile getirdi.
