Nöbetçi Eczaneler
Ekonomist Şeref Oğuz, TÜİK’in Enflasyon Hesaplama Yöntemlerini Değerlendirdi
Aralık ayında düşüp Ocak ayında aniden yükselen enflasyon oranları ve TÜİK’in hesaplama yöntemlerine yönelik eleştiriler kamuoyunun gündemindeyken, ekonomist ve yazar Şeref Oğuz bu farkın nedenlerini ayrıntılı şekilde açıkladı. Oğuz, Türkiye’de açıklanan enflasyon verileri ile vatandaşın hissettiği enflasyon arasındaki makası, “kamuflasyon” kavramıyla tanımladı ve TÜİK’in enflasyonu kamufle ettiğine ilişkin iddiaları değerlendirdi.
Oğuz’a göre kamu, yönetilen ve yönlendirilen fiyatlar ile yeniden değerleme oranları üzerinden sürekli zam yaparken bunun enflasyonu düşüreceği yanılgısı içinde hareket ediliyor. TÜİK ise bu tabloyu gizlemek amacıyla çeşitli yöntemlere başvurarak gerçeği saklama niyetinde gibi görünüyor; Oğuz, bunu “mızrağı çuvala sığdırma” işgüzarlığı olarak nitelendirdi ve enflasyonun kamufle edildiğini söyledi.
TÜİK’in tüketim sepeti ağırlıklarının gerçek hayattaki harcama alışkanlıklarından koparıldığını savunan Oğuz, endekste gıdanın ağırlığının yüzde 24 olarak alındığını ama dar gelirli hanelerde bu oranın yüzde 50’ye yaklaştığını vurguladı. Fiyat derlemesinin yapıldığı yerler ve kullanılan yöntemler de eleştiri konusu oldu.
Oğuz, fiyatların belli günlerde ve sınırlı noktalardan toplandığını, aynı ürün için genellikle en ucuz ya da indirimli fiyatların baz alındığını ifade etti. Web kazıma ve barkod tarama gibi yöntemlerin devreye alınmasına rağmen, bu uygulamaların da gerçek ödenen fiyatları değil, seçilen sitelerdeki en düşük fiyatları yansıttığı yönünde eleştiriler bulunduğunu aktardı.
Alternatif enflasyon hesaplamalarını hatırlatan Oğuz, ENAG gibi oluşumların günlük internet fiyatlarını ortalama alarak çok daha yüksek oranlara ulaştığını belirtti. Yazıda yer alan rakamlara göre 2025 sonunda TÜİK enflasyonunu yüzde 30,9 olarak açıklarken ENAG’ın yaklaşık yüzde 56 civarında hesapladığı; 2026 Ocak’ta ise TÜİK’in yüzde 30,65, ENAG’ın yüzde 53,42 oranını duyurduğu bilgisi paylaşıldı.
Oğuz, yüksek oranda zamlanan ürünlerin endeksten çıkarılıp yerine daha az zamlananların konulmasını “sürgün” olarak nitelendirdi. TÜFE’nin Laspeyres tipi bir endeks olduğuna dikkat çekerek, sabit sepet kullanılması nedeniyle tüketim alışkanlıkları değiştiğinde gerçek enflasyonun yansıtılamadığı görüşünü savundu.
Verilerin çarpıtılması halinde ekonomik göstergelerin tamamının sağlıksız hale geleceğini belirten Oğuz, bu durumun büyüme, faiz, döviz ve Orta Vadeli Program (OVP) süreçlerinin güvenilirliğini yitirmesine yol açtığını ifade etti. Maliye politikaları, Merkez Bankası ve ekonomi yönetimine yönelik eleştirisinde ise “Ateşi düşüremeyen doktor dereceyle oynarmış” benzetmesini kullandı; enflasyonun düşürülemediğini, kamu harcamalarının hız kesmeden sürdüğünü ve vergilerin belirli kesimlere aktarıldığını savundu.
Oğuz, ekonominin veri merkezinin devreye girerek hükümetin hoşuna gidecek şekilde “dereceyle oynadığını” öne sürdü. TÜİK’i “Türkiye’yi Üzmeyen İstatistik Kurumu” olarak tanımlayan Oğuz, kurumun hükümeti üzmediğini ancak toplumun geniş kesimlerini zor durumda bıraktığını dile getirdi.
Son olarak Oğuz, bir “TÜİK lûgatı” paylaştı:
- TÜFE: Tüketici Fiyat Endeksi — Her ayın 3’ünde açıklanan ve pek çok resmi işlevi olan rakamlar.
- ÜFE: Üretici Fiyat Endeksi — Üretime dair fiyat değişimlerinin takip edildiği, ikincil önemdeki rakamlar.
- SEPET: Hanehalkı harcamalarının temsil edildiği mal ve hizmetler; TÜİK bunu sır gibi saklıyor.
- TÜİK’in açılımı: Türkiye’yi Üzmeyen İstatistik Kurumu — Kurum hükümeti üzmüyor ama geniş halk kesimlerini zorluyor.
Haber bülteni üslubuyla aktarılan bu değerlendirmeler, TÜİK’in hesaplama yöntemleri, sepet ağırlıkları ve veri derleme uygulamalarına ilişkin eleştirileri ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor ve alternatif hesaplamalarla aradaki farkı net şekilde gösteriyor.