TÜİK 2024 Yoksulluk ve Yaşam Koşulları: Geniş Kitlelerin Temel İhtiyaçlarında Kırılganlık
2024 yılının gelir verileriyle hazırlanan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) “Yoksulluk ve Yaşam Koşulları” araştırması, göreli yoksulluk oranında sınırlı bir düşüş gözlenmesine rağmen hanehalklarının temel ihtiyaçlara erişiminde ciddi kırılganlıklar olduğunu ortaya koydu. Gıdadan ısınmaya, konuttan borca uzanan göstergeler, toplumun geniş bir kesiminin asgari yaşam düzeyini sürdürmekte zorlandığı bir tabloyu gösteriyor.
Araştırmaya göre göreli yoksulluk oranı yüzde 13,0 olarak gerçekleşti ve bir önceki yıla göre 0,6 puan azalma kaydedildi. Yoksulluk sınırı bir önceki yıla göre 77 arttı ve 120.575 TL olarak hesaplandı; bu kapsamda yoksul sayısı 10 milyon 930 bin kişi oldu.
MİLYONLARCA KİŞİ ET YİYEMİYOR! BirGün muhabiri Havva Gümüşkaya’nın haberine göre araştırma, yoksulluğun gündelik yaşamı çok daha geniş bir nüfus üzerinde etkilediğini gösteriyor: nüfusun %50,5%35,1‘i iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren yemek masrafını karşılayamıyor; %25,1‘i beklenmedik harcamaları; %19,6‘sı evin ısınma ihtiyacını; %58,0‘ı ise eskimiş mobilyaların yenilenmesini ekonomik olarak karşılayamıyor. 2024’te evin ısınma ihtiyacını karşılayamayanların oranı %15,1 ve sayı 12 milyon 703 bin kişi olarak bildirildi.
Ortanca gelirin yüzde 60’ı esas alındığında yoksulluk oranı daha da yükseliyor: bu hesaplamaya göre yoksulluk oranı yüzde 20,6 oldu. Buna göre ülke nüfusunun 17 milyon 361 bin kişisinin geliri ortanca gelirin yüzde 60’ının altında bulunuyor.
Ortanca gelirin yüzde 60’ının altında yer alan grupta konut masrafları büyük bir yük oluşturuyor; bu gruptakilerin %92,52‘si için konut masrafları sorun yaratırken, %44,7‘si borç veya taksit ödemelerinde güçlük çekiyor. Aynı grubun %72‘si iki günde bir et ürünleri içeren yemek maliyetini karşılayamıyor ve 8 milyon 767 bin kişi evinin ısınma maliyetini ekonomik olarak karşılayamıyor.
Nüfusun %28,8‘i evinde sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçeveleri gibi sorunlarla mücadele ederken, %27,9‘u konutunda izolasyon kaynaklı ısınma problemi yaşıyor. Ortanca gelirin yüzde 60’ının altında olanlarda konut ve çevre problemleri daha yaygın: bu grup içinde %45,9 sızdıran çatı veya nemli duvar gibi sorunları olan evlerde yaşarken, %44,9 izolasyon nedeniyle ısınma problemi bildiriyor.
TÜİK verileri ayrıca son yıllarda azalan konut sahipliği oranında ılımlı bir artış olduğuna işaret ediyor: kendi konutunda yaşayanların oranı bir puan artışla %57,1 oldu. Ancak bu oran, konut sahipliğinin %61,1 ile zirve yaptığı 2014 yılının gerisinde kalıyor. 2014’te yüzde 22,2 olan kiracı oranı ise %27‘ye çıktı.
Ortanca gelirin yüzde 60’ının altında olanlarda 2014 yılında %57,8 olan konut sahipliği oranı 48,7‘ye geriledi; bu kesimde kiracılık oranı ise %24,5‘ten %34‘e yükseldi. TÜİK’e göre geçen yıla kıyasla konut alımı ve konut masrafları dışında borç veya taksit ödemesi olanların oranı %56,4 oldu.
KADINLAR YOKSULLUK VE SOSYAL DIŞLANMAYA KARŞI DAHA SAVUNMASIZ Fertlerin %27,9‘u yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski altında bulunuyor; kadınlarda bu oran %30,1, erkeklerde ise %25,6 olarak tespit edildi. Yaş gruplarına göre incelendiğinde en yüksek risk %36,8 ile 0-17 yaş grubunda görülüyor. Bu yaş grubunda kadınlar özellikle dezavantajlı durumda; 0-17 yaş grubundaki kadınlarda yoksulluk ve sosyal dışlanma riski %37,8 iken erkeklerde %36 olarak kaydedildi.
84.134.000 olan ülke nüfusuna göre oranların anlamı şu şekilde özetlenebilir:
- 29 milyon 532 bin kişi iki günde bir et ürünleri içeren yemek masrafını karşılayamıyor.
- 21 milyon 218 bin kişi beklenmedik harcamaları karşılayamıyor.
- 48 milyon 800 bin kişi eskimiş mobilyasını değiştiremiyor.
- 16 milyon 491 bin kişi evin ısınma ihtiyacını ekonomik olarak karşılayamıyor.
YOKSULLUK SINIRI 98.188 TL, ASGARİ ÜCRET 28.075 TL Türk-İş’in aralık araştırmasına göre dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için gereken gıda harcaması olan açlık sınırı 30.143 TL olarak hesaplandı. Şubat ayında işçinin eline geçecek yeni asgari ücret ise bu tutarın 2.068 TL altında kaldı. Gıda harcaması ile kira, ulaşım, faturalar, eğitim ve sağlık gibi temel giderlerin dahil edildiği yoksulluk sınırı ise 98.188 TL olarak açıklandı. Tek başına yaşayan bir çalışanın aylık zorunlu harcaması 39.123 TL olarak hesaplandı ve bu rakam yeni asgari ücretin yaklaşık 11 bin TL üzerinde yer alıyor.
TÜİK “YOKSULLUK DÜŞTÜ” DEMİŞTİ TÜİK, 2025 “Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri”nde yoksulluk oranının düştüğünü bildirerek yoksulluk oranını %13 olarak açıkladı. Buna göre eş değer hane halkı kullanılabilir fert medyan gelirinin yüzde 50’si esas alınarak hesaplanan yoksulluk oranı 2025’te %13 oldu; medyan gelirin yüzde 60’ı dikkate alınarak belirlenen yoksulluk oranı ise 0,6 puan azalışla %20,6 olarak bildirildi.
