Trump usulü savaş!

Operasyonun Hedefleri ve İlk Sonuçlar

Önce Venezuela devlet başkanına operasyon düzenlendi; saray basılarak Maduro kaçırıldı. Ardından İran dini lideri, tek ve mutlak otorite olan Ayetullah Ali Hamaney öldürüldü. ABD/İsrail ortak saldırısının ne boyuta ulaşacağı, bombardımanların ne kadar süreceği ve kimleri hedef alacağını kestirmek güç. İlk saldırıyla Hamaney ile üst düzey 48 komutan, dini önder ve siyasetçinin öldürülmesinin bir anlamı vardı: yönetimi felç etmek, ülkeyi yönetilemez hale getirmek ve yönetim değişikliğine zemin hazırlamak.

Yönetim Değişikliği Amacı ve Yöntemi

Dikkatinizi çekerim; rejim değişikliği demiyorum, yönetim değişikliği diyorum. Tıpkı Venezuela’da olduğu gibi, yönetim içinden sözünü dinleyen veya ABD ile uyumlu bir kadronun İran’ın başına geçirilmesi kontrolü ele almayı sağlamak amaçlanıyor. ABD’nin hedefi bu.

Hamaney’in yerine onun kadar sert ve keskin bir Ayetullah getirilirse savaşın uzun süreceği belirtiliyor. Yerine atanan Ayetullah Ali Rıza Arafi’nin sertlik yanlısı olduğu söyleniyor ama kalıcı olup nasıl bir politika izleyeceği şimdilik soru işareti.

Yeni Dünya Düzeni ve Uluslararası Tepkiler

Venezuela’da olanlar İran’da da yaşanırsa, birçok aktör için savaşın bittiği, Ortadoğu’daki yangının yayılmadan söndüğü hissi doğacak; ancak bu aynı zamanda yeni dünya düzeninin kalıcı olacağının dönüm noktası sayılacak. ABD’nin beğenmediği yönetimleri değiştirme gücüne ve yetkisine sahip olduğunu ilan etmesi anlamına gelecek. Dünya, özellikle Avrupa, bu saldırıya sessiz kalırsa bunun Trump usulü savaşı zımnen onaylaması anlamına geleceği vurgulanıyor.

Trump usulü savaş ifadesiyle kastedilen, savaşın kurallarının ABD Başkanı tarafından belirlenmesi, kuralsızlığın kural haline gelmesi ve bazı kurumların işlevsizleştirilmesidir. Bu yöntemin temel unsuru şunlardır: ülkeyi işgal etmeye kalkışmama; rejimi doğrudan değiştirmekle uğraşmama; demokrasi ve insan hakları söylemini öne çıkarmama; bunun yerine ABD ile uyumlu kişileri anlaşmalar yoluyla ülkenin başına geçirerek yönetimi kontrol altına alma.

BM, Kongre ve Uluslararası Kurumların Rolü

Bu yöntemle Birleşmiş Milletler devre dışı kaldı; BM’nin işlevsiz ve yaptırım gücünden yoksun olduğu ortaya çıktı. ABD Kongresi de devre dışı bırakıldı. Anayasal hüküm gereği ABD’nin savaşa girmesi için Kongre kararı gerekirken, Trump bu gerekliliği hiçe saydı. İsrail’in saldırmasının merkezi rol üstlenmesi ve ABD’nin destek/koruyucu rol almasının nedeni budur. Bu nedenle önleyici tedbir olarak İran’ı vurduklarını ilan ettiler; amaçları Kongre’yi ve BM’yi bay-pass etmekti — ve ettikleri belirtiliyor.

Trump Dönemi Politikaları ve Sonuçları

Trump ikinci kez başkan olduktan sonra önce vergi dilimleriyle oynayarak, ekonomik ambargolar ve tehditlerle küresel ölçekte baskı uyguladı; ardından askeri gücünü ve savaş makinelerini devreye soktu. Uluslararası kuruluşların sesi çıkmıyor; Batı’dan (İspanya hariç) güçlü tepki gösteren bir ülke çıkmadı. Bu durum, Batı’nın güce boyun eğmesi ve savunduğu değerleri gözardı etmesi şeklinde değerlendiriliyor.

Sonuç olarak, gücü olanın istediğini yapacağı bir siyasi düzene evrildiğimiz belirtiliyor; ABD bu yolu açtı ve benzer yöntemleri diğer güçlü aktörler de kullanabilir. Örneğin Çin, Tayvan’ı kendi toprağı olarak gördüğü için, ABD desteğiyle ‘Trump usulü savaş’ yöntemiyle Tayvan’ın yönetimini değiştirip kontrol altına almaya çalışabilir.

İran’ın İç Dinamikleri ve Geleceğe Dair Belirsizlik

Hamaney 1979 devriminden beri İran yönetiminde güçlü bir figürdü. Devrim Muhafızları’nı kuran, İran- Irak savaşında uzun süre Cumhurbaşkanlığı yapan Hamaney, ülkenin askeri ve bürokratik yapısını dizayn etti. Kendine bağlı paralel orduya (Devrim Muhafızları) sadece sınırsız silah gücü vermekle kalmadı, ticaret hakkı da tanıyarak rejime tam itaat sağladı ve onları rejimin sarsılmaz bekçileri haline getirdi.

Hamaney kadar güçlü bir Ayetullah’ın yerine geçip ipleri elinde tutması beklenmiyor; mutlaka iktidar çekişmeleri yaşanacak. Savaş nasıl biterse bitsin İran’da çalkantılı bir dönem yaşanacak ve bunun süresi kestirilemez. Yazıda vurgulanan nokta şu: Trump’ın amacı da buydu zaten.