TBMM Genel Kurulu’nda Yeni Milli Parklar Kanunu Kabul Edildi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, doğa koruma alanlarında önemli değişiklikler getiren Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’ni görüşerek yasalaştırdı. Toplam 30 maddeden oluşan teklifin elektronik oylamasında 311 milletvekili oy kullanırken; kanun 243 kabul, 68 ret oyuyla geçti.
Doğal Alanların Kullanımında Yeni İmkanlar
Yeni düzenlemeye göre, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezleri hariç olmak üzere milli parklar ve tabiat parkları, özel şirketler ve gerçek kişilerin kullanımına açılabiliyor. En dikkat çeken hükümler şu şekilde:
- 49 yıllık izin: Turistik amaçlı bina ve tesis yapımı için özel hukuk tüzel kişilerine ve şahıslara 49 yılı geçmeyecek şekilde intifa hakkı (kullanım hakkı) verilebilecek.
- 99 yıla uzatma: İşletme başarılı kabul edilirse, süre rayiç bedel üzerinden 99 yıla kadar uzatılabilecek; bu da milli parkların uzun süre kamunun dışında tutulması anlamına gelebilir.
- İstisnai yapılaşma: İçme suyu gibi ‘acil’ ve ‘zorunlu’ görülen tesisler için uzun vadeli gelişme planı şartı dahi aranmayacak.
Ceza Gelirlerinin Dağılımı ve Kurumsal Yeniden Yapılanma
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli bir kuruluş olarak yapılandırılacak. Ancak idari para cezalarının dağılımı şöyle düzenlendi: tahsil edilen cezaların yüzde 25’i DKMP’ye aktarılacak, geri kalan yüzde 75’lik pay doğrudan genel bütçeye gelir kaydedilecek.
Ücretsiz Girişe Ağır Para Cezası
Milli parklara ücretsiz girmeye çalışan ziyaretçilere, giriş ücretinin 4 katı tutarında idari para cezası uygulanacak. Örneğin, giriş ücreti 250 lira olan bir parkta ücret ödemeden bulunduğu tespit edilen kişi 1000 lira cezasına çarptırılabilecek.
DKMP’ye Döner Sermaye ve Cumhurbaşkanı Yetkisi
DKMP ihtiyaç duyduğu yerlerde döner sermayeli işletmeler kurabilecek. Cumhurbaşkanı, bu döner sermaye işletmelerine tahsis edilen sermaye miktarını 5 katına kadar artırma yetkisine sahip olacak; bu düzenleme, kurumun ticari işlemlerini genişletebileceği endişelerini beraberinde getiriyor.
Geleneksel Avcılık ve Yeni Personel Tanımları
AKP’nin son dakika önergesiyle yasaya ‘geleneksel avcılık’ ifadesi eklendi. Usul ve esasları henüz belirlenmeyen bu kavramın yaban hayatı koruma sahalarına etkisi belirsizliğini koruyor. Bunun yanı sıra koruma hizmetlerinde görev yapacak personel tanımları genişletildi:
- ‘Av koruma memurları’nın adı ‘Av ve doğa koruma memuru’ olarak değiştirildi.
- Orman muhafaza memurları, saha bekçileri ve fahri av müfettişleri suç takibi ve el koyma yetkileriyle donatıldı.
- Görevli personele, Cumhurbaşkanınca belirlenecek silahlar demirbaş olarak verilecek.
Denetim Yetkileri ve Yeni Tanımlar
Yasayla ‘Alan Kılavuzu’ tanımı mevzuata alındı; korunan alan sınırları içinde yaşayan ve eğitim alan yerel halktan kişiler bu unvanla görev yapabilecek. Biyolojik çeşitliliğin korunduğu ekosistemlerin ve nesli tehlike altındaki türlerin denetiminde DKMP tek yetkili hale getirilerek idari yaptırım uygulama gücü artırıldı.
CHP’nin Tepkisi ve Veriler
CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın kürsüde konuşarak düzenlemeye tepki gösterdi ve Türkiye’nin üretimdeki düşüşünü rakamlarla aktardı. Günaydın’ın paylaştığı veriler şöyle:
- Manda sayısı: 1980’de 1 milyon olan sayının bugün 177 bine gerilemesi.
- Keçi sayısı: 1980’de 20 milyon olan sayının bugün 11 milyona düşmesi.
Günaydın, ‘Türkiye beslediği evcil hayvanları bile besleyemez hale gelmişken, şimdi de milli parkları, sulak alanları ve yaban hayatı sahalarını ranta, imara ve betonlaşmaya açıyorsunuz’ diyerek düzenlemeyi eleştirdi.
Milli Parklara Yapılabilecek Tesisler ve Eleştiriler
Yasaya göre milli parkların içine ulaşım, elektrik iletim hattı, petrol ve doğalgaz boru hatları, trafolar, haberleşme kuleleri, termal tesisler ve atık su tesisleri gibi altyapı unsurları kurulabilecek. Bu düzenleme çevreciler ve muhalefet tarafından ‘milli parkların şirketlerin rant alanı haline getirilmesi’ olarak eleştirildi. Günaydın, düzenlemeyi ‘Dünyada eşi olmayan biyoçeşitliliği hoyratça harcamaya hazır hale getiriyorsunuz. Milli parkları şirketlerin rant alanı, işletilecek birer turistik lokanta yapıyorsunuz’ sözleriyle değerlendirdi.
Kaçak Yapılar ve DKMP Kullanımı
Kanunun tartışmalı maddelerinden biri, milli parklar üzerindeki hukuksuz yapılaşmaya ilişkin düzenleme oldu. Buna göre, kaçak binalar için mahkeme kararı aranmadan el koyma imkanı getiriliyor; ancak bu yapılar yıkılmayıp DKMP tarafından kullanılabilecek. Muhalefet bu uygulamanın çelişkili olduğunu, ‘Kaçak binayı yıkmak yerine Genel Müdürlük kullanınca o yapı milli parkın ruhuna uygun mu oluyor?’ sorusunu yöneltti.
Geleneksel Avcılık, Tarifeler ve Tepkiler
Yasada ‘geleneksel avcılık’ başlığı altında yaban hayvanlarının avlanması için tarifeler belirlenmesi öngörülüyor. Yabancı avcıların gelişmiş silahlarla Türkiye’nin milli parklarında avlanmasına izin verilmesi, CHP tarafından onur kırıcı olarak nitelendirildi. Günaydın, ‘Bırakın yaban hayvanlarımızı; ne paraya ihtiyacınız varsa biz toplayıp verelim. Bu düzenleme Türkiye’nin uygarlık birikimine aykırıdır’ diyerek partisi adına ret oyu verdiğini ilan etti.
