Çorum merkezine yakın Üyük köyünde, yaklaşık 1.000 dekarlık alanda sürdürülen sarımsak üretimi, köyün ekonomik ve kültürel yaşamının merkezine oturmuş durumda. Her sonbahar toprağın hazırlanmasıyla başlayan süreç; yoğun el emeği, yıl boyunca süren bakım ve hasat sonrası uygun koşullarda kurutma ile devam ediyor.
Köydeki pek çok evin bahçesinde bulunan depolarda ürünler önce iriliklerine göre ayrılıyor, ardından salkım haline getirilerek hem toptan hem perakende olarak Türkiye genelindeki pazarlara gönderiliyor. Ürün çoğu zaman hasat tamamlanmadan alıcı buluyor; çiftçiler ise hasadın bitimiyle birlikte yeni sezon hazırlıklarına başlıyor.
Üretim, Verim ve Coğrafi İşaret Süreci
Üyük sarımsağı için Çorum Ticaret Borsası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılan coğrafi işaret başvurusunun süreci devam ediyor. Muhtar Ali Yalvaç, atadan kalma tohumlarla devam eden üretimin her yıl arttığını; bu yıl yaklaşık 1.000 dekara ekim yapıldığını ve yağışların olumlu etkisiyle verimin iyi olduğunu aktarıyor. Bir dekardan 1.300 kilograma kadar verim alınabildiği belirtiliyor.
Yalvaç, Üyük sarımsağının aromatik yapısının ve yaklaşık bir yıllık raf ömrünün ürünü farklılaştırdığını, İstanbul, Ankara, İzmir başta olmak üzere Samsun ve Çankırı gibi çevre illerden talebin geldiğini söylüyor. Üretimin yoğun emek gerektirdiğini vurgulayan Yalvaç’a göre bir kilogram sarımsak üretim maliyeti yaklaşık 60 liraya yaklaşıyor.
Çiftçilerin Deneyimi ve Ürüne Yaklaşımı
Uzun yıllardır sarımsak üreten çiftçiler, ürünün hem kalitesi hem de tüketici onayı açısından olumlu geri dönüşler alıyor. Mehmet Erdem, 15 dekarlık alanında bu yıl verimin yağışlardan dolayı artarak 1.000 kilodan 1.300 kilograma çıktığını belirtiyor. Erdem, Üyük sarımsağının havası, suyu, rakımı ve işçilik gibi faktörlerle lezzetinin ve dayanıklılığının arttığını ifade ediyor. “Bu bizim ek işimiz değil, tek işimiz” sözleriyle sarımsak üretiminin köydeki önemine dikkat çekiyor.
Erdoğan’ın ifadesine göre ürünün coğrafi işaret kapsamına alınması için yapılan ölçümlerde aroması ve dayanıklılığı dikkat çekmiş; bu da Üyük sarımsağının bölgeye özgü niteliklerini destekliyor.
Kadınların Rolü ve Hasat Aşamaları
Tarladan pazara kadar sürecin büyük kısmında kadın emeği öne çıkıyor. Çavuş Bircan Özçelik, tohum ekiminden söküm ve salkımlara bağlanmasına kadar her aşamada kadınların çalıştığını, sarımsağın düzgün bağlanmasının tüccar tarafından tercih edilmesinde önemli olduğuna dikkat çekiyor. Küçük ve büyük sarımsaklar ayrı ayrı bağlanıyor ve böylece alım-satım süreci kolaylaşıyor.
Genel olarak Üyük köyünde sarımsak, hem geleneksel bilgi hem de bölgenin doğal koşullarının birleşimiyle öne çıkan bir tarımsal ürün haline gelmiş durumda. Coğrafi işaret çalışmaları tamamlandığında, ürünün marka değeri ve pazarlama ağı daha da güçleneceği bekleniyor.
