Lomami’den Yeni Colobus Türü: Turuncu Dudaklı ve Kükreyen Maymun Resmen Tanımlandı
Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan Lomami Ulusal Parkı’nda, turuncu dudakları ve kükreme sesiyle dikkat çeken yeni bir maymun türü keşfedildi. Bilim insanları bu canlıya Colobus congoensis adını verdi; Afrika kıtasında son 75 yılda tanımlanan yalnızca beşinci maymun türü oldu. Bu çarpıcı keşif bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı.
SON 75 YILIN EN BÜYÜK KEŞFİ
Antropolog Junior Amboko ile Florida Atlantic University’den Kate Detwiler’in liderliğindeki uluslararası ekip, yeni türü PLOS One’da yayımlanan çalışma ile bilim dünyasına tanıttı. Tür ilk olarak 2008’de doğada kısmen fotoğraflanmış, ancak tam olarak belgelenmesi için 2018–2022 yılları arasında yoğun saha çalışmaları yürütülmüştür. Antropolog Joshua Linder, keşfin nadirliğini şu sözlerle özetledi: “Bu olağanüstü bir durum çünkü bugünlerde daha önce hiç belgelenmemiş yeni bir primat türü bulmak, hele ki nispeten büyük bir maymun türü bulmak pek alışılagelmiş bir şey değil.”
LABORATUVARDA GENETİK ŞOK
Araştırmacılar, yeni türün fiziksel ve genetik özelliklerini ortaya koymak için 52 köyde yerel sakinler ve avcılarla anketler gerçekleştirdi. Toplam sekiz köyde yaşayan avcıların yardımıyla kaçak avcılardan elde edilen doku örnekleri toplandı. Laboratuvarda yapılan DNA dizilim analizleri bilim insanlarını şaşkına çevirdi. Proje sorumlularından Kate Detwiler, genetik test sürecini şu şekilde aktardı: “Laboratuvarım doku örneğini alıp genetik analizini yaptığında, mitokondriyal genomun kilit bölgesinin diğer colobus maymunlarından ne kadar farklı olduğunu görerek şoke olduk.” Uzmanlar, yeni maymunun en yakın akrabasından yaklaşık 5,78 milyon ile 3,44 milyon yıl önce evrimsel olarak ayrıştığını belirledi; bu, bilinen Colobus cinsindeki en uzun ayrışma dönemi olarak kayıtlara geçti.
EN YAKIN AKRABASI BİN KİLOMETRE UZAKTA
Fiziksel olarak yaklaşık 7 kilogram ağırlığında olan yeni tür, turuncu dudakları ve arkasında belirgin beyaz bir yama ile öne çıkıyor. Araştırmalar, bu maymunların Lomami ve Lualaba nehirleri arasındaki yaklaşık 1.700 kilometrekarelik dar bir alanda izole şekilde yaşadığını gösterdi. Grubun en yakın akrabası olan siyah colobus maymunları ise yaklaşık 1.200 kilometre uzaklıktaki Batı Afrika’da bulunuyor. Saha ekibinden Junior Amboko, bölgenin biyolojik çeşitlilik açısından önemini şu sözlerle vurguladı: “Burası biyolojik çeşitlilik için bir cennet. Eğer iki büyük yeni primat türü keşfedebildiysek, kim bilir orada tanımlanmamış daha kaç memeli, balık, sürüngen veya bitki türü vardır?” Aynı ekip, 2012 yılında yine bu bölgede lesula adı verilen başka bir yeni maymun türünü keşfetmişti.
NESLİ TEHLİKE ALTINDA
Araştırmacılar, ormanda yapılan gözlemlerde maymunların genellikle 1 ila 20 birey arasındaki gruplar halinde hareket ettiğini kaydetti. Saha çalışmalarında toplam 114 doğrudan gözlem gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, türün yaşam alanının darlığı endişe yaratıyor. Uzmanlar, bu nadir canlının IUCN Kırmızı Listesi’nde doğrudan “nesli tehlike altında” kategorisine alınmasını talep ediyor.
