İran’daki gelişmeler… ‘Rejimin bir gecede değişmesi mümkün değil’

İsrail-ABD Saldırılarında Hamaney Hayatını Kaybetti

İran’ı 37 yıldır yöneten Ayetullah Ali Hamaney, İsrail ve ABD tarafından düzenlenen saldırılarda öldü. Olayın ardından ülkede oluşabilecek tabloyu Ortadoğu uzmanı Arif Keskin ile emekli Tümgeneral Cem Gürdeniz Cumhuriyet gazetesine değerlendirdi.

İsrail Hamaney’i Öldürdü, Yerine Geçecek Olanı da Öldürebilir

Arif Keskin, suikastin ardından Hamaney destekçilerinin meydanlara çıktığını belirterek, “Böylece sokağı ele alıyorlar. Onların sokakta olması, Hamaney karşıtlarının sokağa çıkmasını önler. Eğer rejime karşı protesto olacaksa bu süreçte olmaz” dedi. Hamaney’in ölümünün ardından ülkeyi geçici bir konseyin yöneteceğini ve yeni liderin seçilmesi gerektiğini vurguladı.

Keskin, yerine gelecek kişiyle ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: “İsrail Hizbullah’ın lideri Hasan Nasrullah’ı öldürdü. Sonra onun yerine geleni de öldürdü. Bu ne anlama geliyor? ‘İsrail Hamaney’i öldürdü, onun yerine geleni de öldürebilir’. O nedenle Hamaney’in yerine geçecek liderin zorunlu olarak saklanması, gizlenmesi gerekiyor. Çok görünür olamaz. Lider baştan zayıf doğmuş olacak.”

Keskin ayrıca, Hamaney’in yerine seçilecek kişinin doğası gereği daha güçsüz olacağını belirterek, “Mesela Hamaney de 1989’da seçildiğinde güçsüzdü. Zamanla güç elde etti” ifadelerini kullandı.

Amaçları İran’ın Devlet Vasfını Elinden Almak

Keskin, çatışmaların nasıl şekilleneceğine dair, İsrail’in İran’ı Haziran 2025’te hedef almasının üzerinden henüz bir yıl geçtiğine dikkat çekerek, “Bu şu anlama geliyor: Amerika ve İsrail, eğer çatışmalar bugün dursa bile üçüncü kez yine gelecek, dördüncü kez yine gelecek. Yani amaçları bana göre İran’ın devlet vasfını elinden almak ve direnebilecek kapasitesini yok etmek. Bunun için de ne gerekiyorsa yapacaklar. İran’ı zayıf ve güçsüz buldukları için saldırıyorlar. Bu zayıf konumun değişmesini istemiyorlar. O nedenle bu baskıyı, bu saldırıyı devam ettirecekler. Tabii ki iş bir noktaya geldikten sonra, İran’dan istediklerini daha rahat alabilecekler. Ve İran, onlara bölgede tehlike olamayacak” dedi.

Rejimin Bir Gecede Değişmesi Mümkün Değil

Emekli Tümgeneral Cem Gürdeniz, Cumhuriyet’in “En güçlü isim olan Hamaney’in öldürülmesi rejimde bir kırılganlığa yol açar mı” sorusunu yanıtladı: “Bu tip kültürlerde komuta yapısı kolay kolay değişmez. Papa öldüğünde Katoliklik çöküyor mu? Burayı da öyle düşünmek gerek. Şimdi 88 üye yenisini seçecek, sistem sürekliliği var. İran, Amerika’nın desteklediği Irak’la savaşında 1 milyondan fazla gencini kaybetti, çocuklarını kaybetti, yine de teslim olmadı. Yani İranlılarda, belki Şii inancıyla da birleşince böyle bir direniş kültürü oluşmuş. Araplar gibi değiller, Latinler gibi de değiller. Latinleri işte gördük, teslim oldular. Benim şahsi fikrim, 47 yıldır direnişe hazırlanmış bir kitle var, bu kitleyi ortadan kaldıracak askeri bir güç de yok. Yani rejimin bir gecede değişmesi falan mümkün değil.”

Kurtuluş Savaşı Örneği ve İç Konsolidasyon

“İranlı muhaliflerin sokak eylemleri ile rejimi zorlaması mümkün değil mi” sorusuna Gürdeniz, Hamaney’in öldürülmesinin halk üzerinde birleştirici bir etki yapacağını belirterek cevap verdi: “Ben sokak eylemleri olacağını sanmıyorum. Yunanın İzmir’e çıkması neyse, Hamaney’in öldürülmesi de o etkiyi yaratacak. Yunanlar İzmir’e çıkmasaydı, Kurtuluş Savaşı başlamazdı. Şimdi İran halkı konsolide olacak. Hamaney’e bu adamlar tapmış, onun için ölüyorlar. Kan revan içinde kalıyorlar. Onu bütün ailesiyle birlikte öldürmek, görüntüleri naklen yayınlamak, halkı çok aşağılayan bir şey. Hiçbir şey yapmasalar belki bir eylem şansı olurdu. Ben bu aşamadan sonra karşı direncin artacağını düşünüyorum.”

Cumhurbaşkanının Açıklaması ve Bölgesel Endişeler

Gürdeniz, ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak İran’ın pek çok ülkedeki ABD üssünü hedef alırken Türkiye’yi hedef almamasını değerlendirdi: “Türkiye’deki NATO üssü, bunu ayırmak gerekiyor. Ama esas önemli olan Cumhurbaşkanı’nın ilk açıklaması. ‘İran’ın yanındayız’ dedi. Doğru olanı yaptı açıkça söyleyeyim. Çünkü İran düşerse, İran parçalanırsa Türkiye’nin ne hale geleceğini söylemeye gerek yok. Jeopolitikten biraz anlayan bunu görür.”

Gürdeniz ayrıca İranlı beş silahlı Kürt oluşumun bir hafta önce kurduğu ittifaka dikkat çekerek, “Bu 5 Kürt grubun birleşmesine dikkat etmek gerekiyor. Silahlı güç olarak bunları kullanabilirler. Türkiye bu grupların birleşerek bağımsız bir kukla Kürt devletini kurmasına izin vermeyecek hamleleri desteklemeli. Uyanık olmalı, buna izin vermemeli” ifadelerini kullandı.