Trump ve Washington’ın İran Politikası: Diplomasi, Askeri Seçenekler ve Bölgesel Yansımalar
Başkan Donald Trump’ın İran ile ilgili müzakere sürecinde her gün farklı haberler çıkıyor. Kaynaklar bir bilgi verirken Trump başka bir mesajla dikkatleri başka yöne çekiyor. Perşembe günü yapılacak görüşmeler öncesi Trump, Tahran’a ABD’nin taleplerine uyması için on gün süre verdi ve “Anlaşma öncelik ama olmazsa çok kötü şeyler olacak” diye tekrar etti.
ABD Dışişleri Bakanı Rubio, Pazartesi günü Suudi Dışişleri Bakanı ile görüştü. Salı günü Beyaz Saray’da Temsilciler Meclisi ve Senato liderlerine brifing verilecek. Son haberlere göre Başkan Trump diplomasi masasını yeniden şekillendirecek güçlü bir adım atmak istiyor; yani İsrail’e yakın kuruluşların “önce vur sonra müzakere et” tavsiyesi gündeminde yer alıyor.
Özel Elçi Witkoff, Trump’ın Washington’un askeri konuşlandırmasına rağmen İran’ın neden “teslim olmadığını” sorguladığını söyledi. New York Times’a göre “Trump, İran liderlerine nükleer silah üretme kapasitesinden vazgeçmeleri gerektiğini göstermek amacıyla önümüzdeki günlerde ilk aşamada sınırlı bir saldırı düzenlemeye daha yatkın görünüyor. Bu adımlar Tahran’ı taleplerini kabul etmeye ikna etmezse, Trump danışmanlarına, bu yılın ilerleyen dönemlerinde İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i devirmeye yardımcı olmayı amaçlayan daha kapsamlı bir askeri saldırı ihtimalini açık bırakacağını söyledi.”
Kaynaklara göre ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, geçen hafta Beyaz Saray’da Başkan Trump ve üst düzey danışmanlarıyla yaptığı toplantıda endişelerini dile getirdi. Caine, Washington’un İsrail’i savunma ve Ukrayna’ya destek kapsamında yürüttüğü faaliyetler nedeniyle “ABD’nin mühimmat stoklarının önemli ölçüde azaldığını” belirterek, İran’a yönelik herhangi bir büyük çaplı operasyonun ciddi zorluklarla karşılaşacağı uyarısında bulundu.
Başkan Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada bu haberleri doğrudan reddetti. Caine’in İran’a yönelik “bir saldırıya karşı uyarıda bulunduğu” ya da “askeri bir kampanyaya muhalefet ettiği” yönündeki iddiaları kabul etmedi; haberleri “yüzde 100 yanlış” ve “sahte haber” olarak nitelendirdi. Caine’in İran’la savaşa karşı olmadığını, ancak birçok yetkili gibi “çatışmadan kaçınmayı tercih edeceğini” söylediğini aktardı. Saldırı kararının yalnızca kendisine ait olduğunu vurguladı. Ayrıca İran’la bir anlaşma yapmayı tercih edeceğini yineledi, ancak anlaşma sağlanamamasının o ülke için “çok kötü bir gün” anlamına gelebileceğini ifade etti.
İran’a olası sınırlı bir saldırının da, büyük operasyonun da maliyetleri ağır olabilir. İran vereceği cevapla Amerikan askerlerinin ölümüne yol açabilir. Washington “nereleri hedef alsak” diye bakarken “İran nasıl cevap verebilir” senaryosu da uzun süredir çalışılmakta. Daha önce 2025 Haziranındaki saldırılara da, Süleymani’nin vurulmasına da İran’ın büyük bir cevap vermediği hatırlanıyor.
Gözler İran’ın füze menzili dışında kalan yerlerde. İngiltere üslerini kullandırmayacağını söyledi. Fransa, İran’ın misillemede bulunması durumunda müttefiklerini korumaya hazırlanıyor. Paris, nükleer müzakerelerde geçmişte (JCPOA süreci gibi) aktif rol oynadı. ABD, İran kaynaklı güvenlik endişeleri nedeniyle Lübnan’daki büyükelçiliğinden bazı personelini tahliye etti; bu adım, Washington’un olası misillemeleri ne kadar ciddiye aldığını gösteriyor.
Perşembe günkü görüşme tamam ya da devam niteliğinde olabilir. Bu arada Suriye’den Irak’a 5.700 eski IŞİD savaşçısı transfer edildi. Bağdat’ın istihbarat servisleri bu tutukluları ve Irak-Suriye sınırını aktif olarak izliyor. Tamamen varsayımsal bir soru olarak, Suriye’den Irak’a transfer edilen eski IŞİD savaşçılarının İran’a yönelik operasyonlarda kullanılıp kullanılamayacağı sorulabilir. Bu teorik senaryo, Irak’ın gözetimi ve lojistik zorluklar gibi nedenlerle olası görünmese de, bölgedeki seçeneklerin sınırları belirsizliğini koruyor.
İşlerin buraya varıp varmayacağını İran’ın direnci belirleyecek. Irak’ta seçilecek başbakan ve hükümeti, bu nedenle hem ABD’nin hem de İran’ın stratejileri için önemli. Maliki’nin istenmemesine bu gerekçeyle de bakılabilir; durum merakla izleniyor.
Humeyni’nin İran’a gelmek üzere olduğu dönemlerde, Pehlevi giderken, İran askerleri içinde devrime direnmeyenlerin şahın düşüşünde etkili olduğunu hatırlatalım. Devrim, kısmen protestoculara ateş etmeyi reddedenlerin sayesinde başarılı oldu. Görevi rejimi korumak olan ve her yere dağılmış güçleri özellikle dağlık bir alanda bir anda yok etmek zor; kale içerden fethedilmeden başarılı olmak güçtür.
