Küresel Bakır Piyasasında Açık Büyüyor: Çin Hakimiyeti ve 2026 Beklentileri
Çin, küresel rafine bakır üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştirerek bakır piyasasına hâkim konumdadır. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bakıra olan talebin keskin artışı göz önüne alındığında önümüzdeki on yılda büyük bir bakır açığının ortaya çıkabileceğini öngörüyor. Küresel bakır madenciliği hızlandırılmış bir tempoda genişlemezse, talebin arzı %30’a kadar aşabileceği belirtiliyor.
IEA’nın kritik mineraller analisti Shobhan Deer, Aralık ayında Kritik Mineraller Birliği’nin yıllık konferansında yaptığı konuşmada, enerji dönüşümü ve yapay zekâ gelişimi gibi etkenlerle küresel talep artışı nedeniyle 2035 yılına kadar bakırda %30’a varan bir kıtlık yaşanabileceğini ifade etti.
BAKIR FİYATLARI TON BAŞINA 11.500 DOLARA YAKLAŞTI: 2026’DA TALEP ARZI AŞACAK
Bakır madenciliği sektörü, cevher kalitesinin düşmesi, artan sermaye maliyetleri ve uzun proje geliştirme süreleri dahil olmak üzere çeşitli zorluklarla karşı karşıyadır. Bu koşullar, diğer önemli minerallere kıyasla bakır üretimini artırmayı zorlaştırmaktadır.
“Bakır bizi gerçekten endişelendiren mineral… Dolayısıyla bu, arzını hızla artırmak için gerçekten zorlu bir mineral. Bu yüzden özellikle endişeliyiz ve bunu geleceğe yönelik en önemli küresel sorunlardan biri olarak vurgulamak istiyorum” dedi Deer.
BÜYÜK AÇIK
Uluslararası Bakır Çalışma Grubu, ekim ayında daha yavaş üretim artışı nedeniyle küresel rafine bakır piyasasının 2026 yılında 150.000 metrik tonluk bir açık yaşayacağını tahmin ettiğini açıkladı; daha önce bu tahmin 209.000 tonluk bir fazlalık öngörmekteydi.
Bakır; elektrik ve ısı iletkenliği, korozyon direnci sayesinde elektrik tesisatları, enerji iletimi, su tesisatı, elektronik, yenilenebilir enerji teknolojileri ve endüstriyel makineler gibi birçok sektörde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bakır madenciliği piyasasının değeri 2024 yılında 9,24 trilyon dolar olarak belirlenmiş olup, 2035 yılına kadar yıllık bileşik büyüme oranı (CAGR) %3,8 ile 13,93 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
Çin’in pazardaki hakimiyeti, birçok ülkenin bakır tedarik zincirlerinin güvenliği konusunda endişe duymasına yol açmıştır. Ağustos ayında, Çin’in rafine bakır üretiminin 2025 yılında rekor seviyeye ulaşacağı tahmin ediliyordu; eritme sektörünün artan gücü, küresel bakır cevheri kıtlığı ortamında denizaşırı rakiplerin zayıflamasına neden oluyordu. Şu anda Çin, küresel rafine bakır üretiminin yarısından fazlasını karşılamaktadır.
Tedarik zincirlerini güçlendirmek amacıyla birçok ülke bakır madenciliği ve rafinasyon faaliyetlerine büyük yatırımlar yapıyor. Kasım ayında Kanadalı şirket Ivanhoe Mines, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki Kamoa-Kakula’da yıllık 500.000 ton kapasiteli bakır eritme tesisinde çalışmalara başladığını duyurdu ve bunun Afrika’nın en büyük ve en çevre dostu bakır eritme tesisi olduğunu iddia etti. İlk konsantre miktarının yıl sonuna kadar hazır olması bekleniyor.
Ivanhoe’nun kurucusu Robert Friedland, mevcut adımı vurgulayarak, “Meşaleyi yakmak, Kamoa-Kakula’da dönüştürücü bir değişimi temsil ediyor… 2008’de yüksek kaliteli bakırı ilk keşfettiğimiz yerden, şimdi gelenekle kutsanmış ateşi kullanarak bakır eritme konusunda yeni bir küresel standart belirleyecek bir tesisi hayata geçiriyoruz” diye ekledi.
Kanada da bakır üretimini genişletiyor; projeleri canlandırıyor ve yeni madenler geliştiriyor. Britanya Kolombiyası’ndaki bakır madenlerinden elde edilen üretim, yaşlanan yataklar ve yavaşlayan izin süreçleri nedeniyle 2023 yılına kadarki zirve noktasından yaklaşık %18 düşmüş olsa da, Kanada bakır üretimi 2023 yılına göre yaklaşık %6,2 artmıştır. Ancak artan maliyetler bazı projelerin gecikmesine neden olmuştur.
Kanada Madencilik Birliği CEO’su Pierre Gratton, yakın dönemde yaptığı açıklamada bakırın önümüzdeki birkaç yıl içinde yeniden gündeme geleceğini ve bunun, bakır üretimini yeniden başlatmaya veya genişletmeye yönelik artan ilgide kendini göstereceğini belirtti.
Tek Resources’ın Highland Valley maden işletmesinin faaliyet süresi 2040’ın ötesine uzatıldı. Newmont’un Red Chris madeni faaliyetlerine devam ediyor ve 2030’dan önce ulusal bakır üretiminde %15’e varan bir artışa katkıda bulunabilir. New Gold’un New Afton madenindeki üretimin yıllık 45.000 tona çıkması bekleniyor. Bu arada Foran Mining, Saskatchewan’daki McIlvena Bay madeninde 2026 yılında faaliyete başlamayı planlıyor.
Artan bakır açığı ve Çin’in bakır pazarındaki artan hakimiyeti, bu önemli metalin küresel talebi yükselmeye devam ederken önümüzdeki yıllarda küresel bakır tedarik zincirlerini istikrarsızlaştırma tehdidi oluşturuyor. Önümüzdeki on yılda birkaç yeni büyük maden açılmadığı takdirde bakır açığı artmaya devam edecek ve bu durum dünya genelinde yeni yenilenebilir enerji kapasitesinin uygulanmasını durdurabilir.
