B12 Vitamini Eksikliğine Dair Bilmeniz Gerekenler
Vücutta üretilemeyen ve mutlaka dışarıdan besinlerle alınması gereken B12 vitamini, kırmızı kan hücresi oluşumunda, beyin ve sinir fonksiyonlarında ve DNA üretiminde etkili olan hayati bir vitamindir. Eksikliğinde kansızlıktan demansa kadar çeşitli ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, özellikle yaşlıları uyararak bu konuda önemli bilgiler paylaştı.
Emilim İçin Mide Sağlığı Önemlidir
B12 vitamini hayvansal ürünlerde bulunan, bitkisel ürünlerde neredeyse hiç bulunmayan bir besin unsurudur. Vücuda yeterli miktarda alınabilmesi için mide sağlığının iyi olması gerekir. B12 vitamininin emilebilmesi için hayvansal kaynaklardan yeterli miktarda alınması ve midede intrensek faktör (İF) adlı bir glikoproteinin varlığı gereklidir.
Hangi Yiyeceklerde Bulunur?
B12 vitamini en çok kırmızı ette, karaciğer, böbrek, dalak gibi sakatatlarda bulunur. Diğer kaynakları şunlardır:
- Tavuk-hindi eti, somon, ton balığı, uskumru, sardalya ve alabalık gibi yağlı balıklar.
- Yumurta sarısı ve süt, yoğurt, peynir ve peynir altı suyu gibi süt ürünleri.
- Süt ve süt ürünleri.
- Ispanak, pancar, kabak, patates, mantar gibi sebzeler.
- Fasulye, bezelye ve mercimek gibi bakliyatlar.
Vücutta Neden Azalır?
B12 vitamininin emilimini etkileyen birçok durum eksikliğe yol açabilir:
- Midede intrensek faktör (İF) eksikliğine yol açan kanser ve ülser gibi mide hastalıkları ile proton pompa inhibitörleri olarak bilinen ve sık kullanılan ülser ilaçları B12 vitamininin emilimini engelleyerek eksikliğe neden olabilir.
- Diyabet tedavisinde ve insülin direnci olan obezlerde sık kullanılan metformin gibi ilaçlar, kontrolsüz alındıklarında vücuttaki B12 vitaminini azaltabilir.
- Pernisiyöz anemi (mide asidi eksikliği), Crohn hastalığı ve çölyak hastalığı bu soruna yol açabilir.
- İnce bağırsağı cerrahi olarak kısaltılmış bireylerde eksiklik görülebilir.
Yaşlılarda Yaygın Bir Sorundur
Yaşlılar risk altındadır; çünkü B12 vitamini emilimi 60 yaş üzerinde azalır. Bu nedenle ileri yaşlarda B12 eksikliği yaygın görülür. Ayrıca fazla alkol kullanan kişilerde de eksiklik sık görülür. Yetersiz beslenme, sık diyet yapmak, vegan ve vejetaryen beslenme de önemli nedenler arasındadır.
Sorun Birden Bire Ortaya Çıkmaz
B12 vitamini başlıca karaciğerde depolanır ve depolar yaklaşık 4 mg kadardır. Bu yüzden B12 vitamini eksikliği genellikle birden bire değil, yavaş yavaş 2-4 yıl içinde ortaya çıkar; başlangıçta fark edilmesi zor olabilir. Zamanla azalma şu belirtilere neden olur:
- Sürekli yorgunluk ve hâlsizlik hissi.
- Kaslarda zayıflama ve yürüme güçlüğü.
- İştahsızlık ve kilo kaybı.
- Anemi.
- Göğüs ağrısı ve nefes darlığı.
- Baş dönmesi ve baş ağrısı.
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük.
- Ciltte solukluk, limoni sarılık.
- Uyku sorunları.
- Zamanla unutkanlık ve depresyon problemleri.
Tedavi Yolları
Tanı, kanda B12 vitamini düzeyinin ölçülmesi ile konur. Vücut B12 vitaminini kendi üretemez; gıdalarla dışarıdan alınmalıdır. Eksiklik şu şekilde giderilebilir:
- Dengeli beslenme ile eksiklik giderilir. Ancak ileri derecede eksikliklerde doktor önerisiyle hap şeklinde veya kas içi enjeksiyon şeklinde tedavi uygulanabilir.
- Mide problemleri olanlarda B12 vitamini eksikliği sıklıkla demir eksikliği ile birlikte görülebilir; bu tür vakalarda B12 vitamini ile birlikte demir tedavisi de gerekebilir.
- Enjeksiyon şeklinde tedavi özellikle yaşlı hastalarda çok etkili olup, enjeksiyon sonrası hastalar kendilerini belirgin şekilde iyi hissederler. Bu tedavinin belirli periyotlarla devam ettirilmesi gerekir.
Hazır Preparatların Kullanımında Dikkat
“Beyni güçlendiriyor”, “bunamaya iyi geliyor”, “felçleri önlüyor” gibi söylemlerle B12 vitamini preparatlarının gereksiz kullanımı sık görülür. B12 preparatları, gelişigüzel ve suistimal edilebilen ilaçlar arasındadır; düzeyi normal kişilerin bu preparatları kullanması gereksiz ve sakıncalıdır. Kesinlikle doktor tavsiyesiyle alınmalıdır.
