Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi İçin Ekstremofit Bitkiler Kullanıldı
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden Doç. Dr. Barış Uzilday ve Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız’ın da yer aldığı ekip tarafından hazırlanan “Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması” başlıklı proje kapsamında yürütülen çalışmalar devam ediyor.
Projenin ilk aşamasında, yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu koşullarda hayatta kalabilen turpgiller familyasından Schrenkiella parvula, Arabis alpina (kazteresi) ve Noccaea sempervivum türleri yetiştirildi. Bu ekstremofit bitkiler sayesinde regolit benzerlerinde yüksek miktarda bulunan metal ve tuz içeriklerinin azaltılmasına yönelik biyolojik iyileştirme sağlandı.
Doç. Dr. Barış Uzilday, uzay biyolojisi alanında çalışmalar yürüttüklerini belirterek insanlığın Ay ve Mars’ta koloni kurma planlarına dikkat çekti. Uzayda mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırlı koşullarda mümkün olduğunu söyleyen Uzilday, bu nedenle regolitlerde bitki yetiştirme fikri üzerinde çalıştıklarını ifade etti. Regolitlerin organik madde bakımından son derece fakir olduğunu ve Dünya toprağının aksine doğal bir canlılık barındırmadığını vurguladı.
Dünya’dan Ay ya da Mars’a toprak götürmenin pratik olmadığını dile getiren Uzilday, projeyle regolitleri tarıma elverişli hale getirmeyi hedeflediklerini ve Ay ya da Mars’ta koloni kurulması durumunda elde edilen bilgilerin doğrudan aktarılmasını amaçladıklarını kaydetti. Ayrıca Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırladıkları deneyde, mikro yer çekimi ortamında yetişebileceklerinden emin oldukları bu ekstremofit bitkilerle regolitleri yenileme ve temizleme çalışmaları yürüttüklerini anlattı.
Çalışmanın ikinci aşamasında, metal ve tuz içeriği azaltılan regolit simülantlarında domates yetiştirmeye başlandı. Doç. Dr. Uzilday, bazı örneklerde yüksek miktarda meyve elde ettiklerini belirterek, ilerleyen aşamalarda meyvelerin kalitesi ve moleküler mekanizmalarının araştırılacağını söyledi.
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız da domateslerin gelişiminin sürdüğünü; hasat olgunluğuna gelen meyvelerde detaylı kalite analizleri yapılacağını ifade etti. Dünya toprağında ve regolit simülasyonlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılacağını belirten Kaygısız, elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği konusunda yol gösterici olacağını aktardı.
