Nöbetçi Eczaneler
Trump’ın Erteleme Kararı ve Hürmüz Odaklı Yeni Çıkış Stratejisi
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın enerji altyapısını vurma tehdidini beş gün ertelemesi, savaşın hedeflerinin sessizce değiştiği yorumlarını güçlendirdi. İsrail ile beraber İran’a karşı başlatılan operasyonlarda Trump başlangıçta büyük hedeflerle yola çıktı; ancak çatışma uzadıkça ve maliyetler arttıkça çıtayı aşağı çekmek zorunda kaldı.
Şimdi Hürmüz’ün yeniden açılması, enerji piyasalarının kısmen sakinleşmesi ve İran’ın tam bir bölgesel yıkıma gitmemesi, Beyaz Saray’ın “sonuç aldık” deme olasılığını artırıyor. Bu nedenle Batı medyası, savaşın sonunu artık Tahran’ın devrilmesinden çok boğazın açılması ve enerji krizinin frenlenmesi üzerinden tarif etmeye başladı.
Uluslararası basında yer alan değerlendirmelere göre savaşın başında dillendirilen rejim değişikliği ve İran’ın nükleer programının kalıcı biçimde bitirilmesi hedefleri giderek daha zayıf görünüyor. Bunun yerine Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve enerji akışının kısmen normale dönmesi, öne çıkan yeni hedef hâline geldi. Bu tablo, Trump’ın savaşın sonunda daha dar bir başarı tanımı aradığı izlenimini doğurdu.
Hürmüz’ün kapalı kalması yalnızca askerî bir kriz değil; aynı zamanda küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışını sarsan büyük bir ekonomik baskı yarattı. Bu nedenle sahada kesin sonuç alınamasa bile Hürmüz’ün yeniden açılması, Trump açısından “hedefe ulaşıldı” diye sunulabilecek bir çıkış kapısı anlamına geliyor. Trump’ın son hamlesi de bu çerçevede okunuyor.
ABD Başkanı, İran’ın Hürmüz’ü yeniden açmaması hâlinde ülkenin enerji santralleri ve altyapısının vurulacağını söylemiş; ancak daha sonra İran’la verimli temaslar yürütüldüğünü öne sürerek bu saldırıları beş gün ertelediğini duyurmuştu. İran ise bu görüşme iddiasını reddetti ve Trump’ın açıklamalarını piyasaları etkilemeye dönük bir manevra olarak nitelendirdi. Erteleme açıklamasının ardından petrol fiyatları önce sert düştü, ardından İran’ın yalanlamasıyla yeniden yükseldi.
Sağlanan erteleme ve ikaz atmosferi, sahadaki çatışmanın artık yalnızca füze üsleri ya da askerî hedefler etrafında dönmediğini gösteriyor. İran 18 Mart’ta, kendi gaz ve enerji tesisleri vurulduktan sonra Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki kritik enerji noktaları için açık uyarılar yaptı. Samref Rafinerisi, Jubail Petrokimya Kompleksi, Al Hosn Gaz Sahası, Mesaieed ve Ras Laffan gibi tesislerin isimleri doğrudan anıldı; bu durum savaşın merkezine enerji hatları, rafineriler, gaz tesisleri ve ihracat koridorlarının yerleştiğini ortaya koyuyor.
İran’ın karşı tehdidi de zamanla daha somutlaştı. Tahran 22 Mart’ta, ABD İran’ın elektrik şebekesini ve enerji altyapısını vurursa Körfez ülkelerindeki enerji ve su altyapısının hedef alınabileceği uyarısında bulundu. Bir gün sonra gelen açıklamada ise ton kısmen daraltıldı; İran bu kez kendi santralleri vurulursa İsrail’in elektrik santralleri ile bölgedeki ABD üslerine enerji sağlayan tesisleri hedef alabileceğini duyurdu. Yani karşı tehdit geri çekilmedi; daha dar ama daha net bir enerji eksenine oturtuldu.
Bu yeni aşamada asıl mesele, Trump’ın savaşı nasıl bitireceği sorusu oldu. Rejim değişikliği gibi büyük ve belirsiz bir hedefin yerini Hürmüz’ün açılması gibi daha ölçülebilir bir sonuç aldı. ABD yönetimi bir yandan boğazda geçiş güvenliğini sağlamaya dönük askerî seçenekleri tartışırken, diğer yandan bölgeye ek deniz piyadesi ve savaş gemileri göndererek baskıyı artırıyor. Bu yaklaşım, Washington’ın hem müzakere hem de zorlayıcı askerî tehdit hattını aynı anda kullandığını gösteriyor.