Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri: Bilinmesi Gerekenler
Rahim ağzı (serviks) kanseri, erken evrelerinde genellikle belirti vermeyen ancak önlenebilir bir kanser türüdür. Kadın Sağlığı, Hastalıkları ve Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Burak Giray, toplumsal farkındalığın önemine vurgu yaparak hastalıkla ilgili bilinmesi gerekenleri aktardı.
Hangi yaş grubunda sık görülür?
Serviks, rahmin alt kısmını oluşturan dokudur. Serviks kanseri, serviksteki normal hücrelerin anormal hücrelere dönüşmesi ve kontrolden çıkmasıyla oluşur. Öncü lezyonların erken teşhisiyle tedavi edilebilen ve aşıyla önlenebilen bir kanserdir. Dünya genelinde 45 yaş altı kadınlarda sıkça rastlanmakla birlikte, ortalama olarak 35-55 yaş aralığındaki kadınlarda rahmin vajinaya açıldığı kısımda meydana gelir. HPV pozitifliği bulunan kişiler risk grubundadır.
Önemli nedenleri
Serviks kanserinin neredeyse tamamı, cilt teması ve cinsel ilişki sırasında yayılan Human Papilloma Virus (HPV) adlı virüsten kaynaklanır. HPV, serviks kanserinin yaklaşık yüzde 98’inde rol oynar. Virüs büyük oranda cinsel ilişki sırasında bulaşır ve kadınların yaklaşık yüzde 80’i yaşamları boyunca en az bir kez bu virüsle karşılaşır. Cinsel ilişki (vajinal, oral, anal seks ve el-genital bölge teması) sırasında kondom kullanmak HPV bulaşını kesin olarak önlemez.
Çok eşlilik ve risk
HPV’ye maruz kalma riski, sahip olunan cinsel partner sayısıyla artar. Geçmişte birçok partneri olmuş bir partnerle temas riski yükseltir. Cinsel olarak aktif yetişkinlerin yüzde 75-80’inin 50 yaşından önce en az bir genital HPV enfeksiyonu geçireceği tahmin edilmektedir. Çoğu kişi HPV ile ilk enfeksiyonunu 15-25 yaşları arasında geçirir.
Aşılar tamamlansa da tarama yapılmalı mı?
Serviks kanseri taraması, cinsel olarak aktif tüm kadınlarda aşı durumundan bağımsız olarak devam ettirilmelidir. HPV aşısı yaptırmadan önce pelvik muayene veya PAP smear/HPV testi yaptırılması zorunlu değildir. Ülkemizde 21 yaş sonrası Smear taraması ve 30 yaş itibarıyla Smear ile birlikte HPV testinin rutin yapılması önerilmektedir. HPV aşısı, aşılanmadan önce edinilmiş enfeksiyonlara karşı güçlü bir bağışıklık sağlayabilse de tüm riskleri tamamen ortadan kaldırmayabilir; bu nedenle tarama atlanmamalıdır. Ayrıca, aşı tarafından korunamayan yüksek riskli HPV tipleri de mevcuttur.
Korunma yöntemleri
Düzenli tarama (PAP veya HPV testleri ya da her ikisi) önemlidir. HPV aşısı hem kadınlara hem de erkeklere uygulanabilir. İdeal zaman 9-15 yaş arası (tercihen 12 yaş) olup, cinsel yaşam başlamadan önce uygulanırsa en iyi koruma sağlanır. Erken aşılamayla serviks kanseri yüzde 98’e varan oranda önlenebilir. Kullanılan ikili, dörtlü ve dokuzlu aşılar, HPV’nin en sık kansere ve genital siğillere sebep olan türlerini içerir ve son derece güvenlidir. Bu aşılar kansere yol açabilen servikal lezyonların sayısını önemli ölçüde azaltır ve kapsamlı etki-yan etki ve maliyet analizleriyle dünyada geniş ölçüde test edilmiştir.
Aşı kimlere önerilir?
– Amerika Birleşik Devletleri ve birçok Avrupa ülkesinde rutin HPV aşısı 11-12 yaş arasındaki tüm çocuklar için önerilir ve 9 yaşından itibaren uygulanabilir. Normal bağışıklık fonksiyonuna sahip 15 yaşından küçük kişilerde, en az 6 ay arayla iki doz önerilir.
– Henüz aşılanmamış kişiler için yaş sınırı genel öneride 26 yaşa kadar uzanır.
– HPV aşısı, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 27-45 yaş arası kişiler için de onaylanmıştır. Normal bağışıklık fonksiyonuna sahip 15 yaş ve üzeri kişilerde üç doz önerilir: ikinci doz birinci dozdan 1-2 ay sonra, üçüncü doz ise birinci dozdan 6 ay sonra uygulanır.
– HIV enfeksiyonu varsa veya bağışıklık sistemi zayıfsa (örneğin bağışıklık sistemini zayıflatan başka bir sağlık sorunu varsa), hastanın yaşı ne olursa olsun üç enjeksiyon önerilir.
Erken işaretler
Serviks kanseri başlangıçta belirti vermeyebilir; bu dönemde semptomlar fark edilmeyebilir. Ancak aşağıdaki şikayetler görüldüğünde bir jinekoloğa başvurulması önemlidir:
- Adet döngüleri arasında gerçekleşen ara kanama
- Cinsel ilişki sonrası kanama
- Menopoz sonrası kanama
- Vajinal akıntı
Bu belirtiler kanser olmayan diğer durumlardan da kaynaklanabilir; yine de değerlendirme gerektirir.
Hayat kurtaran aşı ve testler
Rahim ağzı kanserinden korunmada rutin testlerin (PAP smear ve HPV testi) düzenli yapılması ve erken yaşta HPV aşısı yaptırılması hayati önem taşır. PAP smear ve HPV testleri, rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri ve virüs varlığını tespit etmek için kullanılır.
Erkekler de risk altında
HPV, serviks, vajen, vulva, orofaringeal ve anal bölge kanserlerine ya da kanser öncesi lezyonlara ve genital siğillere neden olabilir. Erkeklerde de penis kanseri, anüs ve orofarenks kanseri riski bulunur. Bu kanserler içinde serviks kanseri en sık görülen, tedavi edilebilen ve aşıyla önlenebilen türlerden biridir.
Hastalığın gelişimi ve doğal seyir
HPV ile enfekte olan çoğu kişide belirti görülmez. Sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip kişilerde HPV virüsü vücuttan yaklaşık yüzde 80 oranında temizlenir. Ancak kadınların yüzde 10-20’sinde enfeksiyon kalıcı olabilir; bu durumda serviks kanseri öncü lezyonları ya da kanser gelişme olasılığı artar. Yeni bir HPV enfeksiyonunun serviks kanserine dönüşmesi ortalama 5 ila 25 yıl sürebilir.
