Emeklilik Sonrası Çalışmada SGDP Kafa Karışıklığı: 1 Ekim 2008 Eşiği ve Uygulama Ayrıntıları
Emekli olduktan sonra geçimini sağlamak için çalışmaya devam eden milyonlarca kişiyi doğrudan ilgilendiren Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) uygulamasında büyük bir kafa karışıklığı söz konusu. Her emeklinin aynı uygulamaya tabi olmadığı; en önemli ayrımın ise kişinin ilk sigortalılık tarihi olduğu ortaya çıkıyor.
Haberin Özeti
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’un dikkat çektiği üzere, 1 Ekim 2008 tarihi SGK mevzuatında belirleyici bir milat. 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olanlar ile daha önce sigortalılığı bulunanlar için emeklilik sonrası çalışma kuralları farklılık gösteriyor. Aynı tarihte emekli olmuş iki kişi, ilk sigortalılık tarihlerine göre birbirinden farklı hak ve yükümlülüklere tabi olabiliyor.
1 Ekim 2008 ve Sonrası: Katı Uygulama
1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için sistem daha katı. Erdursun’un açıkladığına göre bu tarihten sonra ilk kez sisteme giren kişiler emekli olduktan sonra tekrar çalışmaya başlarsa, emekli aylıkları kesiliyor. Bu kişiler hem emekli aylığı alıp hem de SGDP kapsamında çalışamıyor; çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren emekli aylıkları durduruluyor. Çalışmaları sona erdiğinde ise emekli aylıkları yeniden bağlanıyor ve yeni çalışma süreleri ile ödenen primler dikkate alınarak aylıklar yeniden hesaplanıyor. Erdursun, 2008 sonrası sigortalılar için SGDP uygulaması bulunmadığını vurguluyor.
1 Ekim 2008 Öncesi Sigortalılar: Eski Sistem Devam Ediyor
İlk kez 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için eski sistem yürürlükte kalmaya devam ediyor. Bu gruptaki kişiler emekli olduktan sonra hizmet akdiyle çalıştıklarında emekli aylıkları kesilmiyor; işverenleri tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na SGDP ödeniyor. Dolayısıyla bu kişiler hem emekli aylığı alıp hem de çalışabiliyor.
SGDP Primini Kim Ödüyor?
Erdursun, SGDP yükümlülüğünün hizmet akdiyle çalışan emeklilerde işveren üzerinde olduğunu belirtiyor. Prime esas kazanç üzerinden hesaplanan ve yüzde 32 oranında olan SGDP, işveren tarafından SGK’ya ödeniyor; emekli aylığından ayrıca bir SGDP kesintisi yapılmıyor.
Tarım ve Kendi İşinde Çalışan Emekliler
Tarımda çalışan emekliler için durum farklı düzenlenmiş. Kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyette bulunan emeklilerin aylıkları kesilmiyor ve bu kişiler hakkında SGDP hükümleri uygulanmıyor. Aynı şekilde hizmet akdiyle çalışması nedeniyle emekli olduktan sonra kendi adına tarımsal faaliyette bulunanlar için de aylık kesintisi ve SGDP uygulanmıyor.
Yurt Dışı, Kamu ve Diğer Özel Durumlar
Erdursun ayrıca çeşitli emekli gruplarıyla ilgili şu hususlara değindi:
- Yurt dışında çalışanlar: Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde Türk işverenler tarafından yurt dışına götürülen emeklilerden SGDP kesilmiyor; bu kişiler adına yalnızca kısa vadeli sigorta kolları ile Genel Sağlık Sigortası (GSS) primi ödeniyor.
- Kamu kurumları: 5335 sayılı Kanun gereği 1 Ocak 2005 tarihinden sonra kamu kurumlarında göreve başlayan emekliler, aylıklarını kestirmeden çalışamıyor; bu kişiler hakkında SGDP uygulanmıyor, normal sigortalılık hükümleri uygulanıyor ve emekli aylıkları kesiliyor. Ancak kanunlarda açıkça istisna tanınan görevler bu uygulamanın dışında tutuluyor.
- Yurt dışı borçlanması: 3201 sayılı Kanun kapsamında yurt dışı hizmetlerini borçlanarak emekli olanlar için 19 Haziran 2012 tarihinde yapılan düzenlemeyle, Türkiye’de çalışmaları halinde SGDP kapsamında çalışmalarına imkân sağlandı.
- Harp ve vazife malulleri: Bu kişiler çalışmaya başladıklarında çoğu durumda aylıkları kesilmiyor. Haklarında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanıyor; istemeleri halinde uzun vadeli sigorta kollarına tabi olabiliyorlar ve bu gruptakilerden genel sağlık sigortası primi alınmıyor.
SGDP Sürelerinin Emekliliğe Etkisi
Erdursun, SGDP ödenen sürelerin emeklilik için sigortalılık süresine eklenmediğini, hizmetlerin birleştirilmesinde dikkate alınmadığını ve primlerin toplu olarak geri verilmediğini belirtiyor. Ancak 4/a kapsamında çalışan emekliler için iş kazası ve meslek hastalığı sigortası haklarının devam ettiği ifade ediliyor.
Okuyucuların kendi durumlarına ilişkin kesin bilgi ve yol gösterici açıklama için SGK’ya veya yetkili sosyal güvenlik uzmanlarına başvurmaları önem taşıyor.
