TBMM Genel Kurulunda Kabul Edilen Düzenleme Özeti
TBMM Başkanvekili Pervin Buldan başkanlığında toplanan Genel Kurul’da, Milli Parklar Kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik öngören, 30 maddeden oluşan kanun teklifi kabul edildi. Düzenleme; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) ile ilgili görev, yetki ve yapısal düzenlemeler; korunan alanların yönetimi, planlama, izinler, denetim ve idari yaptırımlara ilişkin çok sayıda yenilik içeriyor. Elektronik oylama sonucunda teklif, 311 oydan 243 kabul ve 68 ret oyuyla kabul edildi.
Genel Müdürlüğün Yetki ve Yapılandırılması
Düzenlemeye göre Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, kamu tüzel kişiliğine sahip özel bütçeli bağlı kuruluş olarak yapılandırılıyor. Genel Müdürlük; biyolojik çeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması, nesli tehdit altında veya nadir türlerin korunması ve denetimi konularında yetkili kılınıyor. Bu yetkiler kapsamında idari yaptırım uygulama yetkisi de Genel Müdürlüğe veriliyor ve denetimlerle ilgili harcamalar için Genel Müdürlük bütçesine gerekli ödenek ayrılacak. İdari yaptırımlara karşı açılacak davalar ise Genel Müdürlüğe karşı açılacak.
Tanımlar ve Personel
Kanun kapsamında metne “bakanlık”, “genel müdürlük”, “alan kılavuzu” ile “av ve doğa koruma memuru” ibareleri eklendi. Alan kılavuzu; korunan alanlarda ziyaretçi yönetimi için alan sınırları dahilinde ve yakın çevresinde yaşayan yöre insanları arasından, Genel Müdürlükçe verilen eğitimi tamamlayarak kimlik almaya hak kazanmış kişi olarak tanımlandı. Av ve doğa koruma memuru ise mevzuata aykırılık oluşturan fiillerin takibi, biyolojik çeşitliliğin korunması, av ve yaban hayvanlarının bakımı, gözlemi ve sayımı ile denetim faaliyetleri gibi görevleri yürütmek üzere Genel Müdürlükçe belirlenen usul ve esaslara göre eğitilen ve görevlendirilen personel olarak tanımlandı. Tanımlarda Bakanlık ifadesi Tarım ve Orman Bakanlığı; Genel Müdürlük ise Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü olarak yer aldı.
Milli Park Dışındaki Korunan Alanlarda Planlama Süreci
Teklifle milli park dışındaki korunan alanlar için de milli parklar için geçerli olan uzun devreli gelişme planı, gelişme planı ve yönetim planı hazırlama süreci uygulanacak. Milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı olarak belirlenen yerlerin planları; ilgili bakanlıkların görüşleri alınarak Genel Müdürlükçe hazırlanacak veya hazırlattırılacak ve yürürlüğe konacak. Planlara göre yapılaşmaya konu olacak yerlerin imar planları, milli park ve tabiat parkı gelişme planı hükümlerine uygun olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayıyla yürürlüğe konulacak. Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerindeki turizm yatırımlarına ilişkin plan kararları ise Genel Müdürlükten olumlu görüş alınarak Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca sonuçlandırılacak. Planların usul ve esasları Genel Müdürlükçe çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek.
Gerçek ve Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Verilecek İzinler
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezleri dışında kalan milli parklar ve tabiat parklarında, kamu yararı ve plan dahilinde turistik amaçlı bina ve tesis yapmak üzere gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verilebilecek; bu izin için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görüşü alınacak. Verilecek intifa hakkı süresi 49 yılı geçemeyecek; bu süre sonunda tesisler Genel Müdürlüğün tasarrufuna geçecek. İşletmesinin başarılı olduğu Kültür ve Turizm Bakanlığınca belgelenen hak sahiplerinin intifa hakkı, Tarım ve Orman Bakanlığınca rayiç değeri üzerinden belirlenecek bedelle 99 yıla kadar uzatılabilecek; uzatma sonunda devrin yapılması öngörülüyor. Korunan alan yönetimine hizmet veren ve sadece alana yönelik tesislere verilecek izinlerden bedel alınmayacak. Ancak ulaşım, iletim hatları, trafo, haberleşme, su, termal su, atık su ve benzeri altyapı tesisleri için bedeli mukabilinde izin verilebilecek; bu izinler amaç dışında kullanılamayacak ve Milli Parklar Kanunu hükümlerine göre denetlenecek. İçme suyu temini açısından aciliyet arz eden tesisler için uzun devreli gelişme planı şartı aranmayacak, ilgili kurum görüşleri alındıktan sonra tesisler planlara işlenecek. İzinlerle ilgili usul ve esaslar Genel Müdürlükçe çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Gelirler, Döner Sermaye ve Yönetim
Milli Parklar Kanunu’na tabi alanlardan elde edilecek gelirler, Genel Müdürlüğün döner sermayesine gelir kaydedilecek. Genel Müdürlük, görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilecek. Döner sermaye işletmesine tahsis edilen sermaye miktarını 5 kata kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkili olacak. İşletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri ve denetimi Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Genel Müdürlükçe çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek. Kanunla Genel Müdürlüğün özel bütçeli bağlı kuruluş olarak yapılandırılmasına göre gelirler de düzenleniyor.
İdari Para Cezaları ve Ücretler
Milli parklar ve diğer korunan alanlarda tabii dengeyi bozan, yaban hayatını tahrip eden, toprak, su ve hava kirlenmesine yol açan, izinsiz yapı ve tesis kuran ya da iskan yapanlara ilişkin ağır cezai yaptırımlar getiriliyor; bu fiiller için bir yıldan 3 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezası öngörülebilecek. Milli parklara gelen ziyaretçilere uygulanacak giriş ücretini Genel Müdürlük belirleyecek. Giriş ücretini ödemeden girenlere, giriş ücretinin 4 katı tutarında idari para cezası verilecek. Tahsil edilen idari para cezalarının %25’i Genel Müdürlüğe, %75’i genel bütçeye gelir kaydedilecek. Genel Müdürlüğün faaliyetleri harçlar ile tapu ve kadastro işlemlerinden kaynaklanan döner sermaye hizmet bedellerinden muaf tutulacak.
Saha Bekçiliği, Personel ve İsim Değişiklikleri
Metinde “Çevre ve Orman Bakanlığı” ifadesi, “Tarım ve Orman Bakanlığı” ile değiştirildi; bazı maddelerde yer alan “Çevre ve Orman Bakanlığı” ibaresi “Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü” olarak değiştirildi. Saha bekçiliğinde sözleşmeli personel çalıştırılabilmesine imkân tanınıyor. Tanımlardaki “Av koruma memurları” ifadesi “Av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştirilerek tanımlama güncellendi.
Avcılık, Denetim ve Cezalar
Avcılığın kontrolü, av hayvanlarının korunması, av yasaklarının takibi ve üretim yerlerinin denetimi Doğa Koruma ve Milli Parklar ile Orman Genel Müdürlüklerince yapılacak. Orman muhafaza memurları da genel kolluk yetkisiyle av yasaklarını takibe, yasaya aykırı davrananları avlanmaktan menetmeye ve tutanak düzenlemeye yetkili olacak; yasaklanan fiillerin konusu olan veya bu fiillerle elde edilen canlı/cansız hayvanlar ve türevlerine el koyma ve yakalama yetkileri verilecek. Canlı av hayvanları derhal, yaralı olanlar ise tedavi edildikten sonra doğaya salınacak veya Genel Müdürlükçe gerekli işlemler uygulanacak. Av koruma ve kontrollerinde Genel Müdürlük görevlilerine veya güvenlik güçlerine gönüllü destek sağlamak üzere Genel Müdürlükçe belirlenecek kişilere fahri av müfettişliği unvanı verilebilecek.
Belge ve Denetim Yükümlülükleri
Avcılar talep halinde, orman muhafaza memurlarına, av ve doğa koruma memurlarına, saha bekçilerine, polis ve jandarmaya, köy ve kır bekçilerine, köy muhtarı ve ihtiyar heyeti üyelerine avlanma belge ve izinleri ile avladıkları hayvanları ibraz etmek zorunda olacak. Orman muhafaza memurları, av ve doğa koruma memurları ve saha bekçilerine Genel Müdürlükçe lüzum görüldüğünde Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak verilecek. Kanun’a aykırılık ihbarı ve talep halinde takibinde bazı yerel temsilcilerin ve kolluk görevlilerinin işbirliği zorunlu kılınıyor.
Avlama ve Avlanma İzin Ücretleri ile Katılım Payı
Av hayvanlarının türlerine, ağırlıklarına ve trofelerine göre alınacak avlama ve avlanma izin ücretleri Genel Müdürlükçe belirlenecek. Bu ücretlere ilişkin olarak perakendecilerce satış faturalarına dayalı yüzde 2 katılım payı hesabı uygulanacak; perakendeci katılım payını faturanın düzenlendiği tarihi takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük Döner Sermayeli İşletmesine bildirecek ve ödeyecek. İthalatçı, imalatçı ve toptancılar gerektiğinde perakendecilere yapılan satışlara ilişkin bilgi ve belgeleri Genel Müdürlüğe iletecek. Bildirimin zamanında yapılmaması veya eksik bildirilmesi halinde eksik kalan tutar bir ay içinde ödenecek; ayrıca gecikilen süre için kanun hükümlerine göre faiz uygulanacak. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığının olumlu görüşü alınarak Genel Müdürlükçe belirlenecek.
Avlaklardan İzin Almadan Avlanma ve Belge İptali
Avlaklardan izin alınmadan avlanma fiili, belgesiz avlanmaları düzenleyen hükümlere eklenecek. Cezaların caydırıcılığını artırmak amacıyla ceza miktarlarında artış öngörülüyor. Mevcut uygulamada idari yaptırıma konu fiilleri tekrar eden avcılık belgesi sahiplerinin belgeleri iptal edilmekte ve yeniden belge verilmemekteydi; düzenlemeyle, kanunda öngörülen şartların sağlanması koşuluyla yeniden avcılık belgesi alınabilmesine yönelik düzenleme yapılacak. Bu düzenleme, yürürlük tarihinden önce belgeleri iptal edilenlere yeniden belge verilmesine ilişkin düzenlemeyi de kapsayabilecek.
Uyum Düzenlemeleri ve Kurumsal Haklar
Genel Müdürlük 175 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle özel bütçeli bağlı kuruluş olarak yapılandırılmış; av ve yaban hayatının korunması, yönetimi, geliştirilmesi, işletilmesi ve işlettirilmesi görevi verilmiştir. Bu kapsamda 2872, 2873 ve 4915 sayılı kanunlarda Genel Müdürlüğün faaliyet alanına giren konulara yönelik uyum düzenlemeleri ve kurum isimlerinde değişiklikler öngörülüyor. Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı taşra teşkilatında bölge müdürü kadrolarının iptal edilmesi ve Genel Müdürlükte bölge müdürü kadrolarının ihdas edilmesi sonucu, Genel Müdürlük bölge müdürlerinin mali ve özlük haklarının bağlı kuruluşlardaki emsalleriyle eşitlenmesine yönelik düzenleme yapılabilecek.
AKP’nin Teklife Eklediği Yeni Madde
AKP’nin verdiği önergeyle kanun teklifine yeni bir madde eklenmesi kabul edildi. Buna göre 4915 sayılı kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasının 3. cümlesine, “Merkez Av Komisyonunca belirlenecekler” ibaresinden sonra “ile geleneksel avcılık” ifadesi; 3. fıkrasına ise 1. cümlesinden sonra “Geleneksel avcılığa ilişkin usul ve esaslar genel müdürlükçe belirlenir” ifadesi eklenecek.
