Hürmüz tıkalı, gübre sınırlı: Kriz düğmesine bastılar

Hürmüz Gerilimi Tarımı Vurdu: Mazot ve Gübre Fiyatlarında Keskin Artış, AB ve Ülkeler Destek Paketleri Hazırlıyor

ABD ve İsrailin İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan gerilim, küresel ticaretin en önemli arterlerinden olan Hürmüz Boğazını kilitledi. Bu durum sadece enerji arzını etkilemekle kalmayıp, tarımın temel girdilerinden mazot ve gübre fiyatlarını da hızla yukarı taşıdı. Çatışma öncesinde varil başına 70-80 dolar bandında seyreden petrolün 110 dolara yükselmesi, üretimden tüketime kadar tüm aşamalarda maliyetleri artırdı.

MAZOT VE GÜBREDE ‘SAVAŞ’ ZAMMI

Üretim sürecinin her aşamasında kullanılan enerji ve girdi fiyatlarındaki değişim alarm verici boyutlara ulaştı:

• Motorin Fiyatları: ABD verilerine göre, bir ay önce galon başına 3,6 dolar olan motorin fiyatı 5,5 doları geçti; bu, yıllık bazda %50’den fazla artış anlamına geliyor.
• Üre Gübresi: Savaş öncesi tonu 480 dolar olan üre gübresinin fiyatı 750 dolara fırladı.
• Fitch Ratings Uyarısı: Kredi derecelendirme kuruluşu amonyak ve üre fiyat öngörülerini %25 artırırken, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın sürmesi halinde bu rakamların daha da yükseleceği uyarısını yaptı.

KÜRESEL GÜBRE ARZINDA ‘ORTADOĞU’ KİLİDİ

Dünya, azotlu gübrelerin temel girdisi olan doğalgaz ve üre açısından Ortadoğu’ya yoğun bağımlılık gösteriyor. Bölgenin kritik rolü şu verilerle özetleniyor:

• Küresel üre ihracatının yaklaşık yarısı Orta Doğu’dan gerçekleştiriliyor.
• Küresel amonyak ihracatının üçte biri bu bölgeden sağlanıyor.
• İran, Katar, Suudi Arabistan ve Mısır gibi üreticilerin gübre ve enerji ürünleri Hürmüz Boğazı geçişine bağımlı durumda.

DESTEK PAKETLERİ YOLDA

Artan maliyetler karşısında manevra alanı daralan çiftçiler için ülkeler koruyucu tedbirler üzerinde harekete geçti:

• Avrupa Birliği (AB): İthal gübreye bağımlılığı azaltacak planlar üzerinde çalışıyor; elektrik vergilerinin düşürülmesi ve şebeke ücretlerinin azaltılması gündemde.
• İspanya ve İtalya: İspanya 877 milyon avroluk büyük bir destek paketi açıklarken, İtalya dizel yakıtta litre başına 25 cent indirim uyguluyor.
• Yunanistan: Çiftçilere gübre alımlarında %15 destek ve mazotta litre başına 16 cent sübvansiyon veriyor.
• Fransa: Nakit desteği yerine vergi kolaylıkları ve sosyal prim ertelemeleriyle üreticilerin yükünü hafifletmeye çalışıyor.

Haberde aktarılan bilgiler, savaşın tarımsal girdi fiyatlarına etkisini, bölgesel arz bağımlılığını ve devletlerin çiftçileri korumaya yönelik aldığı veya planladığı önlemleri nesnel şekilde yansıtmaktadır.