Zatürre: Kimler Risk Altında ve Nasıl Korunulur?
Ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen zatürre her yıl milyonlarca insanı etkiliyor. Uzmanlar, hayati tehlike yaratabilen bu hastalıktan korunmanın en etkili yolunun aşı olduğunu vurguluyor. Aşının etkili olabilmesi için doğru zamanda yapılması ve risk gruplarının bilinmesi yani farkındalık önem taşıyor. Türk Toraks Derneği Merkez Yönetim Kurulu Genel Sekreteri Doç. Dr. Ezgi Demirdöğen, bu konuda sık sorulan sorulara açıklık getirdi.
En çok kimler risk altında?
Dünya Sağlık Örgütü’nün 2021 verilerine göre alt solunum yolu enfeksiyonları, en sık ölüm nedenleri arasında beşinci sırada yer alıyor. Özellikle 5 yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü erişkinler, kronik hastalığı olanlar, yeterli beslenemeyenler, hijyen koşulları yetersiz ve sağlık hizmetine ulaşamayan düşük gelirli kişiler ile göçmenler zatürre gelişimi açısından daha yüksek risk taşıyor.
Basit önlemlerle korunmak mümkün
Aşılamanın yaygınlaştırılması, riskli grupların korunması, güçlü bir bağışıklık, hijyen ve bulunduğunuz ortamlarda düzenli havalandırma gibi basit önlemlerle hastalığın ortaya çıkışı önlenebilir. Bu sayede hem ölüm hem de iş gücü kaybı azaltılabilir. Türk Toraks Derneği olarak özellikle riskli gruplarda zatürre aşısı yaptırılmasını öneriyoruz. 65 yaş altı, hiçbir kronik hastalığı olmayan kişilerin rutin zatürre aşısı yaptırmasına gerek görülmemektedir. Çocuklarda da erişkinlerde olduğu gibi ek bir risk faktörü yoksa zatürre aşısı tekrarına gerek yoktur.
İklim krizine dikkat
İklim değişikliği gün geçtikçe etkisini hissettirirken birçok hastalığın şiddetini ve görülme sıklığını artırıyor. İklim değişikliği solunum yolu hastalıklarının yükünü ve yeni solunum yolu enfeksiyonu salgınları riskini yükseltmeye devam ederken, zatürre milyonlarca kişiyi enfeksiyon ve ölüm riskiyle karşı karşıya bırakan bir tehdit olmaya devam ediyor.
Sigara ve hava kirliliği: Ciddi tetikleyiciler
Aşılama oranlarının düşük olduğu, yetersiz beslenmenin yaygınlaştığı bölgelerde ve yemek pişirme ile ısınma için kirletici yakıtların kullanıldığı evlerde yaşayan çocuklar özellikle savunmasızdır. Dış ortam hava kirliliğine maruz kalan yaşlılar da risk altındadır. 65 yaş üstü yetişkinler arasında tahmini 1,5 milyon zatürre ölümünün neredeyse yarısının hava kirliliği ve sigara içmeye atfedilebileceği bildirilmiştir.
KİMLERE ÖNERİLİR?
Zatürre aşısını aşağıdaki gruplar mutlaka yaptırmalıdır:
İki çeşit aşı vardır
İki çeşit zatürre aşısı bulunmaktadır: konjuge aşı ve polisakkarit aşı. Özellikle ileri yaştaki ve başta kronik akciğer hastalıkları olmak üzere riskli gruplarda önce 13 suş içeren konjuge aşı uygulanmalı, 12 ay sonra 23 suş içeren polisakkarit aşı ile tamamlanmalıdır. 13 suş içeren konjuge aşı ömür boyu bir kez yapılır. 23 suş içeren polisakkarit aşı ise 65 yaş öncesi 5 yılda bir, 65 yaş ve üzerinde bir kez olacak şekilde uygulanmalıdır. Alternatif olarak tek başına 20 suş içeren konjuge aşı ömür boyu bir kez uygulanabilir.
Pandemide ikinci ölüm nedeni
Zatürre; bakteri, virüs ve mantar gibi farklı mikroorganizmalar tarafından ortaya çıkabilir. COVID-19 kaynaklı ölümlerin büyük kısmı virüsün neden olduğu alt solunum yolu enfeksiyonlarına bağlıdır. Pandemide zatürre, aynı yıl ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer aldı. Ancak aşılama, sağlık hizmetlerine erişimde artış, hastalıkla ilgili farkındalığın yükselmesi, antibiyotik tedavilerindeki gelişmeler ve dünya genelinde yapılan kampanyalar sayesinde yıllar içinde zatürreye bağlı ölümler azaldı.
Çok tehlikeli bir hastalıktır
Türk Toraks Derneği Solunum Sistemi Enfeksiyonları Çalışma Grubu Sekreteri Dr. Sedat Çiçek, zatürre (pnömoni) ile ilgili şu bilgileri paylaştı: Zatürre her yaşta görülebilse de özellikle ileri yaştakileri, kronik hastalığı olanları ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişileri tehdit eden en tehlikeli enfeksiyonlardan biridir.
Akciğerlerin yanı sıra kalbi de tehdit eder
Zatürrede solunum yollarından akciğerlere inen bakteriler veya virüsler akciğer dokusunda iltihap yaratır; bu durum solunum yetmezliğine, kalp sorunlarına ve bazen ölüme kadar varabilen ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Dr. Sedat Çiçek
