Nöbetçi Eczaneler
Hafıza Bozukluğu ile Demans Arasındaki Farklar: Uzman Gözüyle 5 İşaret
Hafıza bozukluğu ile bunama (demans) sıkça karıştırılır; bazı unutkanlıklar hemen demans şüphesine yol açar. Oysa bu durumların arasında önemli farklar bulunur. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, hafıza bozukluğunu demanstan ayırt etmenin beş yolunu şöyle açıkladı:
1 – Eşyaların Yerini Unutmak
Uykusuzluk, stres veya ilaç yan etkileri gibi nedenlerle oluşan hafıza bozuklukları bazen cep telefonunu ya da anahtarları yanlış yere koymaya neden olabilir; eşyalar daha sonra bulunuyorsa bu genelde ciddi bir hafıza bozukluğu değildir. Ancak eşyaların sürekli kaybolması ve kişinin onları bulmakta güçlük çekmesi, beyin fonksiyonlarında daha derin bir soruna işaret edebilir.
2 – Günlük İşleri Tamamlayamamak
Rutin hale gelmiş bazı günlük işler ara sıra unutulabilir; örneğin bahçe ya da çiçek sulamak gibi. Bunlar devamlı değilse ve kişi daha sonra hatırlıyorsa ciddi bir sorun yoktur. Ancak demans, ilaç alma, kişisel temizlik gibi günlük işleri zorlaştırabilir, para hesaplamasında hatalara yol açabilir ve kişinin dolandırılma veya mali suistimal riski artabilir.
3 – Yolda Kaybolmak
Yeni bir yerde yolunu şaşırmak normaldir; ancak yıllardır bilinen bir işe giderken veya tanıdık bir yerde nerede olduğunu unutmak, kaybolmak normal değildir. Demanslı kişi nereden geldiğini hatırlamayabilir, çok iyi bildiği bir yerde “burası neresi, ben daha önce buraya hiç gelmedim” diye düşünebilir. Bu kişiler harita okumada ve yer işaretlerini tanımada güçlük çekebilir; kaybolduklarını fark etmeleri de zaman alabilir.
4 – Konuşma Bozukluğu
Herkes bazen geçici olarak bir kelimeyi unutup duraklayabilir; daha sonra kelime hatırlanır. Ancak demansta bu sorun yaygın kelimelerde ve iyi bilinen isimlerde görülür. Demansta konuşma bozukluğu dil bozukluğu şeklindedir: Hasta doğru kelimeyi bulamayınca benzer bir kelime söyleyebilir (örneğin masa yerine sandalye), anlamsız bir kelime uydurabilir (masa yerine misa) veya anlamlı cümle kurmakta zorlanarak karşısındakini anlayamayabilir. Okuma ve yazma da bozulabilir.
5 – Dikkat Dağınıklığı ve Zaman Algısı Bozukluğu
Bunalmış veya stresli kişiler bazen hangi gün olduğunu bilekleri karıştırabilir; bu normal sayılabilir. Ancak demans durumunda beyin hasarı nedeniyle zaman algısı belirgin şekilde bozulur. Kişiler zaman aralıklarını ve olayların süresini doğru algılayamaz; kısa süreleri tahmin etmekte zorlanır veya zamana dayalı ardışık görevlerde güçlük yaşar. Örneğin demanslı bir kişi, bir aile üyesinin uzun zamandır kayıp olduğunu düşünebilir oysa sadece 20 dakikalığına markete gitmiştir.
Beyin Sağlığı: Ne Yapmak Gerekir?
Ciddi hafıza bozuklukları demans veya onun bir kolu olan Alzheimer hastalığının erken belirtileri olabilir. Aile bireyleri, yakınları veya iş arkadaşları, kişide daha önce olmayan bu tür belirtileri fark ettiklerinde onu deneyimli ve bilgili bir uzmana yönlendirmelidir. Alzheimer hastalığının erken dönemde teşhis edilmesi önem taşır; günümüzde erken evrede kullanılabilen bazı yeni ilaçlar bulunmaktadır. Ayrıca erken tanı, kişinin geleceğini planlaması açısından önemlidir.
Erken dönemde belirtiler silik veya muğlak olabilir; bu nedenle erken tanı ayrıntılı muayene ve tetkikler sonucu konur. Alzheimer teşhisinde MR, PET gibi görüntüleme yöntemleri, beyin-omurilik sıvısı ve kan biyobelirteçleri, nöropsikolojik testler gibi tetkikler kullanılabilir; ancak teşhisi tüm yönleriyle değerlendiren uzman doktor koyar. Bazen tanı netleşmeyebilir; böyle durumlarda hastanın izlenmesi gerekir.