Nöbetçi Eczaneler
Demir Eksikliği Nedir? Dünyada ve Türkiye’de Yaygınlığı
Demireksikliği, vücudun dokularına oksijen taşıyan hemoglobin üretimi için gereken demir mineralinin yetersiz olması durumudur. Dünyada en sık görülen anemi yani kansızlık türü olarak bilinir. Özellikle kadınlarda yaygın görülür; her üç kadından birinde bu sorun görülebilir. Bu nedenle demir eksikliğinin normal bir durum gibi algılanması yanlıştır. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, demir eksikliğinin ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirterek hayati bilgiler paylaştı.
İşte En Önemli Nedenleri
Kansızlıkta kan kaybı; bağırsaklar, yetersiz beslenme ve kadınlarda genital yol kaynaklı olabilir. Üreme çağındaki kadınlarda ağır adet kanamaları, gebelik ve yetersiz beslenme vücuttaki demir depolarının azalmasında rol oynar. Kronik kan kayıplarının bir kısmı sinsi seyredebilir ve belirti vermeyebilir. Mide ülseri, gastrit, yemek borusu veya mide varisleri, mide ve bağırsak kanserleri, kolon polipleri, ülseratif kolit ve Crohn gibi iltihabi bağırsak hastalıkları, parazitler ile kronik aspirin ve kan sulandırıcı ilaç kullanımı demir eksikliğine yol açabilecek diğer nedenlerdir.
Erkeklerde Uyarıcı Bir Belirti Olabilir
Kadınlarda adet kanamalarına bağlı demir eksikliği sık görülse de, erişkin bir erkekte ortaya çıkan demir eksikliği anemisi mutlaka ciddi bir bulgu olarak değerlendirilmelidir. Çünkü erkeklerde demir eksikliği anemisi özellikle mide ve bağırsak kanserlerinin ilk belirtisi olabilir. Erken tanı ve tedavi hayat kurtarıcıdır. Böyle durumlarda mide-bağırsak sisteminin endoskopik olarak incelenmesi tanı açısından son derece önemlidir. Benzer şekilde, kadınlarda adet kanamaları ile açıklanamayan demir eksikliği kansızlığı jinekolojik tümörler açısından uyarıcı olmalıdır.
Anemi Hangi Şikayetlere Yol Açar?
Demir depolarının tükenmesi; uyku düzeninizi, düşünme yeteneğinizi, enerjinizi ve ruh halinizi etkileyen çeşitli semptomlara yol açabilir. Halsizlik, soluk cilt, sürekli gerginlik, çabuk yorulma, ağız kenarında çatlaklar, yutma güçlüğü, tırnaklarda enine çizgilenmeler ve kolay kırılma, tırnakların düzleşmesi veya çukurlaşması, saçlarda kuruma ve kolay kırılma, çarpıntı, nefes darlığı, algılama zorluğu ile kemik ve eklem ağrıları demir eksikliğini düşündüren bulgulardır.
Çarpıntı ve nefes darlığı yaşıyorsanız yalnızca kalp kaynaklı nedenleri düşünmeyin; bazen sorun demir eksikliğinden kaynaklanabilir. Vücutta demir eksikliği olduğunda hücrelere yeterli oksijen taşınamaz; bu durum kalbin daha fazla çalışmasına, dolayısıyla çarpıntı ve nefes darlığına neden olur.
Nasıl Beslenmeliyiz?
Demir dendiğinde akla ilk gelen ıspanak olsa da, aslında ıspanakta beklenenden fazla miktarda demir bulunmaz; ıspanak daha çok folik asit ve beta-karoten açısından zengindir. Yumurta iyi bir demir kaynağıdır; ıspanaklı veya kıymalı yumurta demir eksikliğinin giderilmesine yardımcı olabilir. Demirden zengin diğer besinler arasında sakatat türleri, kırmızı et, yumurta sarısı, kuru erik, kuru üzüm, baklagiller (fasulye, mercimek), tahin, yeşil sebze ve meyveler yer alır. Sakatatların 100 gramında yaklaşık 8–10 mg, kırmızı etin 100 gramında ise yaklaşık 6–8 mg demir bulunmaktadır. Kırmızı ete rengini veren de demirdir. Hayvansal gıdalarda demir hem daha fazla hem de daha kolay emilir.
Kuruyemişler (susam, ceviz, fındık, fıstık, badem) iyi demir kaynaklarıdır. Ayrıca kekik, kimyon, köri, zencefil ve kişniş gibi bazı baharatlar da demir yönünden zengindir.
Demir Emilimini Azaltan Etkenler
Aşırı çay tüketimi demir emilimini azaltabilir; bu nedenle çay tüketiminin kahvaltı ve yemek sonrası değil, yemekten yaklaşık 2 saat sonra yapılması uygun olacaktır. Limonlu çay ise demir emilimini artırır. Yeşil ve siyah çay, kahve ve asitli içecekler demir emilimini azaltabilir; bunlar yemeklerle birlikte tüketilmemelidir. Süt ve süt ürünlerinde bulunan kazein, fosfat ve kalsiyum demir emilimini engelleyebilir; demir eksikliği olanların süt ve süt ürünlerini dikkatle tüketmesi önerilir. Kalsiyum, hem hayvansal hem de bitkisel demirin emilimini azaltabilir. İşlenmemiş tahıllar daha fazla demir içerirken, beyaz pirinç ve beyaz unla üretilen ürünlerde demir miktarı daha azdır.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Demir eksikliği teşhisi basit kan testleriyle konulabilir; kan demiri, serum total demir bağlama kapasitesi ve ferritin düzeylerinin ölçülmesiyle tanı rahatlıkla konur. Demir değerleri çok düşükse, doktor önerisiyle demir takviyesi almak en uygun yaklaşımdır.