Nöbetçi Eczaneler
Çin’in EUV Prototipi: Gizlilik, Hedefler ve Gelişmeler
Prototip 2025 yılının başlarında tamamlandı ve şu anda test aşamasında. Makine, üretim tesisinin neredeyse tamamını kaplıyor. Projeye yakın kaynaklara göre, aşırı ultraviyole litografi makineleri (EUV sistemleri olarak bilinen) tersine mühendislik yöntemiyle, Hollandalı ASML’nin eski mühendislerinden oluşan bir grup tarafından geliştirildi.
Teknolojik Rekabetin Odak Noktası: EUV’nin Önemi
EUV makineleri, Çin ile Batı arasındaki modern teknolojik rekabetin merkezinde yer alıyor. Bu makineler, insan saçından binlerce kat daha ince silikon levhalar üzerine devreler kazımak için aşırı ultraviyole ışık kullanıyor. Devreler ne kadar küçük olursa, çipler o kadar güçlü oluyor. Reuters kaynaklarına göre Çin prototipi aşırı ultraviyole ışık üretmeyi başardı, ancak henüz işlevsel çipler üretemedi. Buna rağmen, prototipin varlığı Çin’in teknolojik bağımsızlığa analistlerin daha önce tahmin ettiğinden çok daha yakın olduğuna işaret ediyor.
Nisan ayında ASML CEO’su Christophe Fouquet, Çin’in bu tür bir teknolojiyi geliştirmenin “çok uzun yıllar” alacağını belirtmişti. Reuters’ın haberine göre yeni prototip, bu sürenin önemli ölçüde daha kısa olabileceğini gösteriyor. Eyaletin hedefi işlevsel çipler üretmek ancak son tarih sürekli değişiyor. Kaynaklara göre Çin hükümeti 2028 yılına kadar işlevsel çipler üretmeyi hedefliyor; projeye yakın kişiler ise 2030 yılını daha gerçekçi bir son tarih olarak görüyor. Bu da Çin’in Batı’ya yetişmesinin önceki tahminlerden çok daha erken olabileceğini gösteriyor. Çinli yetkililer Reuters’ın sorularına yanıt vermedi.
Devlet Girişimi ve Huawei’nin Rolü
Bu proje, Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in öncelikli hedeflerinden biri olan çip üretiminde kendi kendine yeterliliğe ulaşmayı amaçlayan altı yıllık bir devlet girişiminin doruk noktasıdır. Çalışmaların büyük kısmı gizlilik içinde yürütüldü. Proje, devlet medyasına göre Cumhurbaşkanı Xi’nin yakın çalışma arkadaşı ve Merkezi Bilim ve Teknoloji Komisyonu Başkanı Ding Xiexiang tarafından yönetilen, yarı iletken sektöründeki daha geniş bir devlet stratejisinin parçası.
Huawei, Çin genelinde binlerce mühendisin yer aldığı şirketler ve devlet araştırma enstitülerinden oluşan bir ağı koordine etmede kilit rol oynuyor. Kaynaklar bu girişimi, Amerika’nın Manhattan Projesi’ne benzer bir versiyon olarak tanımlıyor. Amaç, Çin’in gelecekte en gelişmiş çipleri yalnızca yerli üretim makinelerde üretmesi ve Amerikan ile Batı tedarik zincirlerine olan bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmak. Huawei, Çin Devlet Konseyi, Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı ve Washington’daki Çin Büyükelçiliği yorum taleplerine yanıt vermedi.
ASML ve Batı’nın EUV Tekeli
Bugüne kadar dünyada sadece bir şirket EUV teknolojisine hakim: Hollandalı ASML. Yaklaşık 250 milyon dolarlık makineleri, Nvidia ve AMD tarafından tasarlanan ve TSMC, Intel ile Samsung tarafından üretilen en gelişmiş çiplerin üretimi için gerekli. ASML, ilk işlevsel EUV prototipini 2001’de geliştirdi ancak ticari çip üretimine ancak neredeyse yirmi yıl ve milyarlarca avroluk yatırımın ardından 2019’da başladı.
ASML, başkalarının teknolojilerini kopyalama arzusunu anladıklarını ancak bunun son derece karmaşık ve zaman alıcı bir süreç olduğunu belirtti. Amerika ve Avrupa’nın getirdiği yasaklar Çin’i yavaşlattı ancak durdurmadı. 2018’den beri Amerika Birleşik Devletleri, Hollanda’ya Çin’e EUV makinelerinin ihracatını yasaklaması için baskı yaptı. Bu önlemler, 2022’de Joe Biden yönetiminin Çin’in gelişmiş yarı iletken teknolojisine erişimini engellemek için kapsamlı ihracat kontrolleri getirmesiyle daha da sıkılaştı. ASML, bugüne kadar Çinli müşterilere hiçbir EUV makine satmadığını belirtiyor.
Bu kısıtlamalar Çin’i Batı’nın en az bir teknolojik nesil gerisinde tutmayı amaçlayarak eski DUV litografi makinelerini de kapsıyordu. ABD Dışişleri Bakanlığı, Donald Trump yönetiminin ihracat kontrollerinin uygulanmasını daha da güçlendirdiğini ve teknoloji ilerledikçe düzenleyici boşlukları kapatmak için müttefiklerle birlikte çalıştığını belirtti.
Gizlilik, Sahte Kimlikler ve Eski Mühendislerin Katılımı
Reuters kaynaklarına göre Çin projesi için işe alınan eski ASML mühendislerinden bazılarının sahte isimli kimlik kartları kullandığı ve tesis içinde kimliklerini gizlemek amacıyla takma isimlerle çalıştıkları aktarıldı. Ekip genellikle ASML’de çalışan, emekli veya eski Çin vatandaşlarından oluşuyor; bu kişiler teknoloji konusunda derin bilgiye sahip ve şirketten ayrıldıktan sonra mesleki kısıtlamaları daha az oluyor.
2019’da ASML, ticari sırları çalmakla suçlanan eski bir Çinli mühendise karşı 845 milyon dolarlık tazminat davası kazandı; ancak söz konusu mühendis iflas ilan etti ve Çin devletinin desteğiyle Pekin’de faaliyetlerine devam etti.
Büyük Teknik Zorluklar ve Prototipin Durumu
ASML’nin EUV makineleri bir okul otobüsü büyüklüğünde ve yaklaşık 180 ton ağırlığında. Orijinal boyutunu kopyalamayı başaramayan Çin prototipi, sistemin gücünü artırmak için önemli ölçüde daha büyük hale getirildi. ASML’nin çözümlerine kıyasla daha ilkel ve teknik olarak daha düşük seviyede olsa da prototip test için yeterince işlevseldir.
En büyük sorun, ASML’nin önemli tedarikçilerinden biri olan Alman Carl Zeiss tarafından üretilenler gibi son derece hassas optik sistemlerin eksikliğidir. Proje resmi olarak devlet kontrolünde olsa da Huawei, çip ve ekipman tasarımından üretime ve akıllı telefon gibi nihai ürünlere entegrasyonuna kadar değer zincirinin tüm aşamalarında yer alıyor.
Kaynaklara göre hassas projelerde çalışanlar genellikle araştırma merkezlerinde uyuyor, telefonlara erişimleri sınırlı ve çalışma haftası boyunca eve gitme imkanları yok. Projenin gizliliğini korumak için ekipler birbirlerinden tamamen izole edilmiş durumda ve şirketin çalışanlarının çoğu projenin tüm kapsamı hakkında bilgi sahibi değil.