Tamir Nekropolü’nde Hun Toplumunun Öncelikleri: Kan Bağından Çok Statü
Moğolistan bozkırlarında, Tamir ve Orhun nehirlerinin birleştiği noktaya bakan yüksek bir burun üzerinde yer alan Tamir nekropolü, Hun dönemine tarihlenen 44 mezar ve toplam 47 bireyin incelendiği kapsamlı bir araştırmaya ev sahipliği yaptı. Ameline Alcouffe ve meslektaşlarının yürüttüğü çalışmada antik DNA verileri, yapay zeka ve kültürel filogenetik yöntemler bir arada kullanıldı. Elde edilen veriler, mezar düzenini belirleyen temel faktörün akrabalık düzeyi değil, bireyin toplumsal hiyerarşideki konumu olduğunu gösterdi.
KAN BAĞI DEĞİL, GÜÇ VE ZENGİNLİK ÖNEMLİYDİ
Nekropolde daha önce tespit edilen iki geniş aile soyu altı nesil boyunca izlenebildi. Ancak araştırmacılar, aynı soydan gelen biyolojik kardeşlerin bile sosyal statüleri farklıysa mezarlarının yüzlerce metre uzaklıkta konumlandığını saptadı. En zengin sınıfa ait mezarlar dört metreyi aşan derinliklere ulaşmaktaydı. Bu mezarlarda hayvan kurbanları, ithal nesneler ve özenle hazırlanmış tabut yapıları dikkat çekti. Araştırmacılar, mezar kalıplarını aile bağlarından çok zenginlik ve sosyal statünün daha iyi açıkladığını belirtti.
SOL VE SAĞ KOL SİSTEMİNİN İZLERİ
Çalışmanın dikkat çekici çıkarımlarından biri, nekropolde tespit edilen Soy A ve Soy B’nin Çin tarihi kaynaklarında tanımlanan Hun siyasi yapısıyla örtüşmesiydi. Büyük Hun İmparatorluğu’nun yönetici aile üyelerince idare edilen ‘Doğu’ ve ‘Batı’ kolları, mezarlıktaki iki soyun dağılımıyla uyumlu görünüyordu. Araştırmacılar, Tamir mezarlığının otorite, zenginlik, ittifaklar ve sembolik statünün bir kombinasyonu tarafından şekillendiğini vurguladı. Aile ilişkileri önemini korusa da mezarlık daha geniş bir sosyal sistemin yalnızca bir parçasıydı.
HER NESİLDE TEK TEMSİLCİ VARDI
Nekropolün bir diğer çarpıcı özelliği, her nesilde soy başına genellikle tek bir kişinin mezarlığa kabul edilmesiydi. Bu kişinin yanına eşi ve bazen küçük çocukları gömülüyordu; mezarlığa giriş başlı başına bir ayrıcalık niteliği taşıyordu. MÖ 100 ile MS 100 yılları arasında aktif olarak kullanılan nekropol, Büyük Hun İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte tamamen terk edildi.
Moğolistan’daki birçok dağınık alanın aksine Tamir nekropolünün doğu bölümü tamamen kazılarak eksiksiz bir veri kümesi sundu; bu durum, araştırmanın güvenilirliğini artıran önemli bir etken oldu.
