İtriyum Fiyatındaki Şok Artış Küresel Tedarik Zincirini Zorluyor
Nadir toprak elementleri piyasası hâlen normale dönmüş değil; itriyum fiyatındaki dramatik yükseliş küresel tedarik zincirinde ciddi baskı yaratıyor.
Bu artış yalnızca otomotiv sektörünü değil, küresel sanayinin pek çok büyük ismini kaygılandırıyor. Artışın temel nedeni, Çin’in uyguladığı ticaret kısıtlamaları ile ABD ile süregelen jeopolitik gerilimlerin doğrudan etkisi olarak görülüyor.
İtriyum, lazer makinelerinden tıbbi teknolojilere kadar geniş bir kullanım alanı bulunmasının yanı sıra özellikle yarı iletken (mikroçip) üretiminde kritik bir rol oynuyor. Avrupa ve dünya genelinde yarı iletken tedarik zincirleri daha önce yaşanan krizlerle zaten zorlanmışken, itriyum fiyatlarındaki ani artış bu hassasiyeti daha da artırıyor.
Durum, Pekin’in itriyum dahil çeşitli nadir toprak elementlerine yönelik sıkı ihracat kontrolleri getirmesiyle Nisan ayında kötüleşti; bu gelişme ABD’yi sınırlı arzla baş başa bıraktı. Buna karşılık, ABD hükümeti Çin’den yapılan bazı ithalatlara yönelik gümrük vergilerini %145’e çıkarma ve stratejik öneme sahip yazılımların Asya’ya ihracatını yasaklamakla tehdit etme yoluna gitti.
Büyük güçler arasındaki yıllık “ateşkes” geçici olarak sona ermiş olsa da, Çin’den ABD’ye itriyum ihracatının yasaklanması gibi bazı önemli kısıtlamalar hâlen devam ediyor. Sonuç olarak küresel arzda ciddi bir azalma yaşanıyor; ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na göre ABD’nin nadir toprak elementi ithalatının %90’ından fazlası Çin kaynaklı olması durumu daha da ağırlaştırıyor. Bu stratejik bağımlılık, Amerikalıların uzun süredir görmezden geldiği bir sorun olarak öne çıkıyor.
Öte yandan nadir toprak elementleri piyasasının normalleşmesi hâlâ uzak bir ihtimal. Aşırı yüksek itriyum fiyatları küresel tedarik zincirlerini değişikliklere karşı daha da hassas hâle getiriyor.
