KADIN SAĞLIĞINDA ERKEN TANI VE AİLE GEÇMİŞİNİN ROLÜ
Düzenli kontroller ve erken teşhis, kadın hastalıklarının başlangıç aşamasında tespit edilip tedavi edilmesini sağlar. Bazen genç kadınların korkulu rüyası olan erken menopoz sürecinin daha hafif atlatılmasına da yardımcı olunabilir. Birinci derece yakınlarında kadınsal hastalıklar veya sorunlar olanların kontrollerini daha erken dönemde yaptırmaları gerektiğini vurgulayan Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş, ciddi sonuçlar doğurabilen hastalıkları ve yaşam kalitesini bozan sorunları şöyle sıraladı:
Regl sancısı deyip geçmeyin: Çikolata kisti (Endometriozis)
Çikolata kisti, yani endometriozis genellikle 20’li yaşlardaki genç kızların yaklaşık yüzde 10’unda, sancılı adet görenlerin ise yüzde 35-60’ında görülen bir kadın hastalığıdır. Çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda yüzde 30-40 oranında kısırlık sebebi olarak kabul edilir. Kesin nedeni bilinmemektedir. Muayene ile birlikte yapılan jinekolojik ultrasonla tanısı daha net konulabilir.
ÇİKOLATA KİSTİ
Tanım: Rahmin iç kısmını döşeyen endometrium dokusunun rahim dışına yerleşmesiyle oluşan anormal dokulardır. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülen bir sorun olsa da farkındalık oranı düşüktür.
Nasıl tedavi edilir?
Endometriozis cerrahisi, minimal invaziv cerrahi konusunda deneyimli kadın doğum uzmanları tarafından ilgili merkezlerde yapılmalıdır. Çünkü girişim sırasında yumurtalıkların korunması önem taşır. Hastalık zaman içinde tekrarlayabilir. Kalıtsal yatkınlığın önemli bir faktör olduğu düşünüldüğünden, annede varsa görülme olasılığı artar.
ERKEN MENOPOZ
Menopoz, kadın sağlığının önemli bir dönüm noktasıdır ve genellikle 45-55 yaşları arasında doğal olarak gerçekleşir. Ancak bazı kadınlarda bu süreç beklenenden daha erken başlayabilir. 40 yaşından önce yumurtalık fonksiyonlarının ve adet döngülerinin kalıcı olarak sona ermesi durumu erken menopoz olarak adlandırılır.
İşte nedenleri
Erken menopoz genellikle genetik faktörler, otoimmün hastalıklar, cerrahi müdahaleler ya da kemoterapi/radyoterapi gibi tedavi yöntemleri nedeniyle oluşabilir. Aile öyküsünde erken menopoz olan kadınlarda risk daha yüksektir; annenin veya kız kardeşlerin erken menopoz yaşaması benzer deneyimi artırır.
Hangi belirtilerle kendini gösterir?
Erken menopozda özellikle östrojen ve progesteron dalgalanması nedeniyle adet döngüsünde düzensizlikler, sıcak basmaları, ruh hâli değişiklikleri ve uyku sorunları gibi belirtiler görülebilir. Her kadında belirtilerin şiddeti ve süresi değişse de erken tanı ve doğru yönetim önem taşır.
POLİKİSTİK OVER SENDROMU (PCOS)
Polikistik Over Sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınlarda sık görülen hormonal ve metabolik bir bozukluktur. PCOS’ta özellikle erkeklik hormonu olarak bilinen androjenler normalden fazla salgılanır; bu durum yumurtlama sürecini bozarak adet düzensizliği, yumurtlama problemleri ve kısırlık gibi sorunlara yol açabilir. Kesin nedeni hâlâ net değildir, ancak genetik yatkınlık önemli bir risk faktörüdür. Ailesinde PCOS öyküsü bulunan kadınlarda sendromun gelişme olasılığı daha fazladır.
Ciddi riskleri var
PCOS, adet düzensizliği, akne, aşırı tüylenme ve kilo artışı gibi belirtilerle kendini gösterir. Ayrıca diyabet, hipertansiyon ve kalp-damar hastalıkları gibi uzun vadeli sağlık sorunlarının gelişme riskini artırır; bu nedenle erken tanı ve tedavi önemlidir.
MEME KANSERİ
Meme kanseri genetik geçişli olabilen bir hastalıktır ve günümüzde erken teşhis ile yüksek başarı sağlanabilmektedir. Toplumsal farkındalığın artırılması yönünde çeşitli dernek ve kuruluşların yürüttüğü kampanyalar ile Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz sağlanan meme taramaları erken tanı sürecinde önemli ilerleme sağlamıştır.
Kontrollere erken başlanmalı
Özellikle aile geçmişinde hastalık varsa, 20 yaşından sonra ayda bir kez kendi meme muayenesi yapılması önem taşır. Ele gelebilecek herhangi bir kitle veya normal olmayan durumda zaman kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Mamografi de 40 yaşından sonra doktorun öngördüğü sıklıklarda düzenli olarak tarama amaçlı yaptırılmalıdır.
RAHİM KANSERİ
Rahim kanseri, rahim iç zarını oluşturan (endometrium) hücre tabakasında anormal hücre büyümesi ile ortaya çıkan bir kanser türüdür. Genetik olabilir; annede varsa görülme riski artar. Ayrıca çevresel faktörler ve yaşam tarzı da etkili olabilir. Kadınlarda görülen en yaygın kanser tiplerinden biridir ve 40’lı yaşlardan itibaren riski artar.
Risk faktörleri
Geç menopoz, hipertansiyon, diyabet, obezite, erken ergenlik, uzun süre yumurtlama olmaması veya tek başına östrojen ilacı kullanımı rahim kanseri için risk faktörleri arasında sayılabilir. Regl dönemleri arasında kanama, menopoz sonrası kanama ve ağrılı cinsel ilişki en belirgin sinyallerdendir. Rahim ve yumurtalıkların düzenli incelenmesi erken teşhis açısından hayati öneme sahiptir.
Her kadın 18 yaşını doldurduktan sonra yılda bir kez kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmalıdır. Birinci derecedeki yakınlarında bu rahatsızlık olanların ise belirti beklemeden kontrole gitmesi önem taşır.
