Nöbetçi Eczaneler
Avrupa’nın RASFF Sistemi 2025 Verilerini Açıkladı
Gıda güvenliğinde yaşanan ihlaller uzun süredir Türkiye’nin gündeminde. Gıda sağlığını korumaya yönelik önlemlere rağmen uygunsuz üretim ve satış devam eden ürünler bakanlık ve ilgili kurumlar tarafından halkla paylaşılıyor. İç piyasada gıda güvenliğiyle mücadele sürerken, ihraç edilen ürünlerden de olumsuz haberler gelmeye devam ediyor. Geçtiğimiz yıllarda tonlarca ürün pestisit kalıntısı nedeniyle iade edilip imha edilmiş ve bu durum hem ekonomik hem de halk sağlığı açısından tepkilere yol açmıştı.
RASFF: Türkiye 2025’te Yine Yüksek Bildirim Aldı
Avrupa Komisyonu tarafından işletilen Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) 2025 verilerine göre, pestisit bildirimleri yapılan ürünlerin yaklaşık yarısı sınırdan çevrildi. Bu bildirimlerde Türkiye, en çok bildirim alan ülkeler arasında ikinci sırada yer aldı. Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, RASFF verilerinin incelenmesi sonucunda Türkiye’nin son iki yıldır en çok bildirim alan ikinci ülke olmasının endişe verici olduğunu belirtti.
Özyer, pestisit tespit analizlerinin kamuoyuyla paylaşılmasını talep ettiklerini vurguladı ve iki yıldır zirveyi terk etmeyen biber konusuna dikkat çekti. Greenpeace’in Zehir Etme kampanyası kapsamında kamuoyunun konuyu yakından takip ettiğini, kampanyaya 50 bini aşkın imza verildiğini ve geçtiğimiz yıl mahkemenin analiz sonuçlarının açıklanmasına hükmettiğini hatırlattı.
İhraç Edilen Ürünlerde İade ve Sınır Reddinin Detayları
Greenpeace Türkiye’nin RASFF verilerinden derlediği bilgilere göre 2025 yılında Avrupa’ya gönderilen gıdalarda tespit edilen pestisit bildirimlerinin dağılımı şöyle:
- Toplam bildirimlerin başında 124 bildirimle Hindistan yer aldı. Hindistan’ı 105 bildirimle Türkiye, 88 bildirimle Mısır, 48 bildirimle Çin ve 34 bildirimle Brezilya izledi.
- Türkiye’nin aldığı 105 bildirimin 51’i sınırdan çevrildi. Sınırdan çevrilen ürünlerin yarısından fazlasını (27 bildirim) biber oluşturdu. Biberi domates (9) ve nar (5) takip etti. Diğer sınırdan çevrilen ürünler arasında limon (4), asma yaprağı (2), armut (1), greyfurt (1), mandalina (1) ve şeftali (1) yer aldı.
- 27 biber bildiriminden 8’i formetanat adlı ve son derece toksik olan bir etken madde kaynaklıydı. Formetanatın biberde kullanımı Türkiye’de yasak.
Formetanat: Yüksek Riskli ve Yasaklı Bir Pestisit
Formetanat, yüksek akut toksisitesi nedeniyle sinir sistemi üzerinde asetilkolinesteraz enzimini baskılayarak etki ediyor. Bu etkiye bağlı olarak baş ağrısı, mide bulantısı, solunum güçlüğü ve ağır vakalarda hayatı tehdit eden durumlar ortaya çıkabiliyor. Özellikle çocuklar, hamile kadınlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerin bu maddeden yüksek oranda etkilendiği bilinmekte. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre en tehlikeli sekiz pestisit arasında formetanat da yer alıyor ve bu tür pestisitlerin kullanım sonrası yakın çevredekiler için de risk oluşturmaya devam ettiğine dair uyarılar bulunuyor.
2026 Başında Gelen Yeni Bildirimler: Patlıcan ve Kuru İncir Örnekleri
RASFF sistemine 2026 yılının ilk günlerinde giren bildirimler de sınırdan dönen ürünlere işaret ediyor. 7 Ocak tarihli bildirime göre Türkiye’den Hırvatistan’a gönderilen patlıcanlarda formetanat pestisit kalıntıları tespit edildi ve ‘ciddi’ uyarısı ile birlikte sınır reddi kararı verildi. 2 Ocak tarihli bildirime göre ise Türkiye’den Malta’ya giden kuru incirlerde izin verilen maksimum seviyenin üzerinde Okratoksin A tespit edildi. Aynı tarihte Malta’ya giden başka kuru incir örneklerinde Aflatoksin B1 bulunduğu bildirildi.
Pestisit Nedir ve Sağlığa Etkileri
Pestisit, tarımda bitkileri zararlılardan korumak amacıyla kullanılan kimyasal veya biyolojik maddeler için kullanılan genel bir terimdir. Bu maddeler haşereler, yabancı otlar, mantarlar ve mikroorganizmalar gibi tarımsal üretime zarar veren unsurları kontrol etmek için uygulanır. Ancak denetimsiz veya yoğun pestisit kullanımı çevre ve insan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturur; pestisit kalıntıları su kaynaklarını ve toprağı kirletebilir.
Pestisitlerin yoğun olarak alınması sonucunda anlık zehirlenme belirtileri arasında bulantı, kaşıntı, cilt tahrişi ve baş dönmesi sayılabilir. Uzun vadede ise beyin hasarı, doğum kusurları, böbrek ve akciğer hastalıkları ile bazı kanser türleri gibi daha ciddi sağlık sorunları ile ilişkilendirilmektedir. Bu etkiler özellikle uzun süreli ve yüksek maruziyetlerde ortaya çıkar.
Sonuç
RASFF verileri, ihraç edilen bazı taze ve işlenmiş gıda ürünlerinde pestisit kalıntıları nedeniyle artan bildirimlerin sürdüğünü gösteriyor. Türkiye, 2025 raporunda en çok bildirim alan ülkeler arasında ikinci sırada yer aldı; sınırdan dönen ürünlerin önemli bir kısmını biber oluşturdu. Formetanat gibi yasaklı ve yüksek toksisiteli maddelerin tespit edilmesi hem tüketici sağlığı hem de ihracat açısından kritik bir sorun olarak kayda geçti. Yetkili kurumlar ve üretim paydaşlarının şeffaf analiz sonuçları ve etkin denetim mekanizmaları ile durumu takip etmesi önem taşıyor.