Dünya Sağlık Örgütü Destekli Analiz: Kanserte Önlenebilirlik Bulguları
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı tarafından desteklenen ve Nature Medicine dergisinde yayımlanan kapsamlı bir analiz, kanserle mücadelede çarpıcı veriler ortaya koydu. Uzmanlara göre her yıl milyonlarca teşhis “kader” değil; değiştirilebilir yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin bir sonucu. Araştırmacılar, 185 ülkeden elde edilen kanser verilerini inceleyerek 2022 yılında kaydedilen yeni vakaların yaklaşık %40’ının (7,1 milyon vaka) önlenebilir sebeplerle bağlantılı olduğunu tespit etti.
Öne Çıkan Önlenebilir Risk Faktörleri
Rapora göre kanser vakalarını tetikleyen ve “değiştirilebilir” olarak sınıflandırılan 30 risk faktörü arasında en yüksek paya sahip ilk üç faktör şunlar:
- Tütün Kullanımı (%15): Küresel çapta hâlâ kanserin bir numaralı önlenebilir nedeni.
- Enfeksiyonlar (%10): HPV, Hepatit B/C ve Helicobacter pylori gibi patojenlerin rolü vurgulanıyor.
- Alkol Tüketimi (%3): Sıklıkla göz ardı edilse de önemli bir tetikleyici.
Araştırmacı Hanna Fink, bu tahminlerin kısıtlı olduğunu; çünkü bazı faktörler, örneğin beslenme, için küresel veri yetersizliği nedeniyle tam olarak hesaba katılamadığını belirtiyor.
Cinsiyetler Arası Farklılıklar
Analiz, çevresel maruziyet ve alışkanlıkların cinsiyete göre farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor. Erkeklerde yeni kanser vakalarının %45’i önlenebilir faktörlere dayanırken, kadınlarda bu oran %30 seviyesinde. Dr. Marc Siegel’e göre bu fark, erkeklerin riskli davranışlara ve mesleki ya da çevresel kanserojenlere daha fazla maruz kalmasından kaynaklanıyor.
Aşı ve Davranış Değişikliğiyle Önlenebilen Kanserler
Rahim ağzı, mide ve akciğer kanserleri, dış müdahale ile en çok önlenebilen türler arasında yer alıyor. Dr. Siegel, “Önlenebilir rahim ağzı ve boğaz kanserleri doğrudan HPV ile ilişkilidir ve basit bir aşıyla engellenebilir” diyerek aşının önemini vurguluyor. Ancak çözüm yalnızca tıbbi müdahale değil, davranışsal değişiklikleri de içeriyor:
- Hareket: Oturma süresini azaltmak.
- Beslenme: Sağlıklı kiloyu korumak.
- Korunma: Ultraviyole radyasyon ve hava kirliliğinden kaçınmak.
Uzmanların Çağrısı: Birey ve Kamu Politikaları
Rapor, sadece bireylerin değil, hükümetlerin de sorumluluk alması gerektiğini vurguluyor. Tütün ve alkol vergilerinin artırılması, dumansız hava sahaları ve aşı erişiminin iyileştirilmesi, kanserle mücadelede etkili stratejiler arasında sayılıyor. Aile hekimi ve kanser mağduru Dr. Chris Scuderi, “Büyük değişikliklerin bir gecede olmasını beklemeyin. Küçük günlük başarılar birikir ve zamanla büyük bir kalkan oluşturur. Düzenli kontrollerinizi aksatmayın.” tavsiyesinde bulunuyor.
