Irak ile Petrol Ticaretinde Yeni Güzergah: ABD Destekli Irak-Suriye Anlaşması ve Türkiye’ye Tahkim Kararı
Türkiye’nin Irak ile imzalanan petrol boru hattı anlaşmasına aykırı hareket ettiği iddiasıyla açılan dava karara bağlandı. Uluslararası Tahkim Mahkemesi’nin 2023’te verdiği karara göre Türkiye, 2014-2018 yılları arasında Irak petrolünü usulsüz taşıdığı ve belirlenen fiyatın altında sattığı gerekçesiyle 1 milyar 471 milyon dolar tazminat ödemeye mahkûm edildi. Yapılan itiraz ise reddedildi.
Türkiye ile Irak arasındaki petrol ticaretinde yaşanan tartışmalar sürerken Irak hükümeti, Suriye ile yeni bir petrol ticareti anlaşması imzaladı. Yetkililer, Hürmüz Boğazı’nda artan güvenlik riskleri nedeniyle alternatif güzergahlar oluşturma ihtiyacının bu adımı hızlandırdığını belirtti. ABD destekli proje, iki ülkeyi yaklaşık 23 yıl sonra tekrar anlaşma masasına oturttu.
TÜRKİYE’NİN SINIRINDA İMZALAR ATILDI
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan güvenlik endişeleri ve olası geçişlerin durması petrol ticaretini etkilerken, Türkiye bölgeden geçen petrol akışında güçlü alternatifler arasında gösterilmişti. Ermenistan sınırından gelecek petrolün Avrupa’ya 27 gün daha kısa bir güzergahla ulaştırılması planlanırken, alternatiflerden biri de Irak-Suriye hattı oldu.
Irak ve Suriye, 2003’te ABD’nin Irak’ı işgali sırasında zarar görerek hizmet dışı kalan Kerkük-Banyas ham petrol boru hattının yeniden inşası ve işletilmesi için Washington’da bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma, Basra Petrol Şirketi Başkanı Bassem Abdul Karim Nasr ile Suriye Petrol Şirketi CEO’su Youssef Qablawi tarafından imzalandı ve ABD yönetimi projeye tam destek verdi.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın katıldığı törenin ardından ABD Dışişleri Bakanlığı, projenin teknik ve finansal süreçlerinin ABD öncülüğündeki uluslararası bir konsorsiyum tarafından yürütüleceğini açıkladı. Törende konuşan ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye-Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, bu adımın küresel enerji arzında Hürmüz Boğazı’nı ikincil konuma düşürebilecek stratejik bir süreci başlatacağını vurguladı.
Uzmanlar, ilk aşamada petrolün tankerlerle Suriye üzerinden taşınmasının ihracata kısa vadede esneklik sağlayacağını, uzun vadede ise yeni boru hatlarının inşa edilmesinin daha kalıcı bir çözüm olacağını belirtiyor.
ABD DESTEKLİ PROJEDE ANLAŞTILAR
Iraklı petrol uzmanı Asım Cihad, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan sorunlar nedeniyle Irak’ın günlük yaklaşık 3 milyon 500 bin varil petrol ihracatında kayıp yaşadığını söyledi. Irak Petrol Bakanlığı’nın alternatif güzergahlar üzerinde çalıştığını aktaran Cihad, bu alternatiflerden birinin Ceyhan Limanı üzerinden sevkiyatın artırılması olduğunu, mevcut günlük 150 bin ila 200 bin varillik sevkiyatın 250 bin ila 300 bin varile çıkarılabileceğini belirtti. Diğer alternatifin ise Suriye’nin Banyas Limanı olduğunu ifade etti.
Cihad, Irak’ın nisan, mayıs ve haziran aylarında Banyas üzerinden siyah petrol ihraç ettiğini hatırlattı ve Basra petrolünden günlük 50 bin varilin tankerlerle Banyas Limanı üzerinden dünya piyasalarına sevk edilmesinin planlandığını söyledi. Irak’ın rafinerilerde verim kaybına yol açan siyah petrolden kurtulma ihtiyacına dikkat çeken Cihad, bu yöntemle elde edilecek gelirin sınırlı olacağını ancak ekonomik koşullar nedeniyle buna ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi.
Irak-Suriye petrol boru hattının mevcut haliyle ihracat için yeterli olmadığını belirten Cihad, uzun vadede yeni boru hatlarının inşa edilmesinin daha sürdürülebilir bir çözüm olduğunu kaydetti.
“İLAVE BİR İHRACAT KAPISI”
Eko-Irak Gözlemevi Başkanı Ali Naci, Suriye üzerinden yeniden petrol sevkiyatının başlamasının Irak’a alternatif bir ihracat güzergahı kazandıracağını belirtti. Naci, projenin hayata geçirilmesi halinde Irak’ın Körfez limanlarına bağımlılığının azalacağını ve petrol ihracatında daha esnek bir yapıya kavuşacağını söyledi.
Naci, yeni güzergahın Irak’a Suriye üzerinden ilave bir ihracat kapısı açmasının yanı sıra iki ülke arasında petrol ve lojistik alanındaki iş birliğini geliştireceğini ifade etti. Projenin Irak’ın ihracat güvenliğini güçlendirecek stratejik bir alternatif oluşturacağını ve gelecekte yeni boru hattı projeleri ile enerji altyapısı yatırımlarına zemin hazırlayabileceğini vurguladı.
Bununla birlikte Naci, petrolün tankerlerle taşınmasının boru hatlarına göre daha maliyetli olduğunu, taşınabilecek miktarın sınırlı kalacağını ve kara güzergahlarındaki güvenlik risklerinin projenin önündeki başlıca zorluklar arasında olduğunu da belirtti.
(AA)
