Susumu Kitagawa ve ekibi 2025 Nobel Kimya Ödülüne layık görüldü
2025 Nobel Kimya Ödülü, metal-organik çerçevelerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarıyla öne çıkan Japon Susumu Kitagawa, Avustralyalı Richard Robson ve ABD’li Omar M. Yaghi‘ye verildi.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından düzenlenen basın toplantısında, 2025 yılı Nobel Kimya Ödülü’nün sahipleri açıklandı. Açıklamaya göre üç bilim insanı, metal-organik çerçeve (MOF) adı verilen yeni bir moleküler yapının geliştirilmesine öncülük ettikleri için ödül kazandı. Bu yapılar, moleküllerin girip çıkabildiği geniş boşluklara sahip özel bir iskelet formu olarak tanımlanıyor.
Akademi, ödül sahiplerinin geliştirdiği bu yapıları, çöl havasından su toplama, sudaki kirleticileri ayıklama, karbondioksiti yakalama ve hidrojen depolama gibi çevreye katkı sağlayan önemli uygulamalarda kullandıklarını belirtti.
Geçtiğimiz yıl, 2024 Nobel Kimya Ödülü ise bilgi-işlemsel protein tasarımı alanındaki çalışmalarıyla David Baker’a ve protein yapı tahmini konusundaki katkılarıyla Demis Hassabis ile John Jumper’a verilmişti.
2025 Nobel Kimya Ödülü sahiplerinin öz geçmişleri
Susumu Kitagawa, 1951 yılında Japonya’nın Kyoto şehrinde doğdu. Lisans eğitimini tamamladığı Kyoto Üniversitesinde 1975–1979 yılları arasında hidrokarbon kimyası alanında doktora yaptı. 1979’da Kindai Üniversitesine yardımcı doçent olarak atandı, 1988’de doçentlik unvanını aldı. 1992’de Tokyo Metropolitan Üniversitesinde inorganik kimya profesörü olarak görev yaptı, 1998’de Kyoto Üniversitesi’nde sentetik ve biyolojik kimya profesörlüğüne geçti. 2007 yılında Entegre Hücre–Malzeme Bilimleri Enstitüsü (Institute for Integrated Cell–Material Sciences)’nün kurucularından biri olarak müdür yardımcılığı yaptı.
Richard Robson, 1937’de İngiltere’nin Glusburn kentinde dünyaya geldi. Oxford Üniversitesinde kimya lisansını tamamladıktan sonra 1962–1964’te California Teknoloji Enstitüsünde, 1964–1965’te ise Stanford Üniversitesinde doktora sonrası araştırmalar yaptı. 1966 yılında Melbourne Üniversitesi’ne katılan Robson, burada kimya bölümünde öğretim üyeliğini kariyeri boyunca sürdürdü.
Omar M. Yaghi ise 1965 yılında Ürdün’ün başkenti Amman’da doğdu. Doktora derecesini Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign’den aldı ve Harvard Üniversitesinde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak çalıştı. Halen California Üniversitesinde profesörlük görevini sürdüren Yaghi, aynı zamanda Berkeley Küresel Bilim Enstitüsü’nün kurucu direktörlüğünü yürütüyor. Bu enstitü, gelişmekte olan ülkelerde araştırma merkezleri kurmayı ve genç akademisyenlere keşfetme fırsatı sunmayı amaçlıyor.
Nobel Ödülleri hakkında
Alfred Nobel’in vasiyeti üzerine ölümünden sonra 9 Haziran 1900’de kurulan Nobel Vakfı, insanlığa hizmette bulunan birey veya kuruluşları ödüllendirmek amacıyla oluşturuldu. Nobel Ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp dallarında veriliyor.
Bunlara ek olarak, Nobel Ekonomi Ödülü, 1968 yılında İsveç Merkez Bankası tarafından Alfred Nobel’in anısına eklenerek ilk kez 1969’da takdim edildi. Ödüller her yıl 10 Aralık tarihinde, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümünde düzenlenen törenle sahiplerine teslim ediliyor.
1901’den bu yana bazı yıllarda ödül verilmedi. Toplamda 49 kez iptal edilen ödüllerin büyük kısmı Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında gerçekleşti. Kovid-19 pandemisi nedeniyle 2020 ve 2021 yıllarında da törenler düzenlenememişti.
