Şehirlerarası ve Uluslararası Şoförlerin Yıpranma Hakkı: Fiili Hizmet Süresi Zammı Talebi
Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, bazı mesleklerin taşıdığı ağır riskleri ve yıpranmayı telafi etmek amacıyla “fiili hizmet süresi zammı” (yıpranma payı) uygulamasını barındırıyor. Bu uygulama, işin doğası gereği sağlık açısından daha hızlı yıpranan ve yüksek risk altında çalışan meslek gruplarına erken emeklilik ve ilave prim günü avantajı sağlıyor. Ancak sistemin kapsamına baktığımızda, çarpıcı bir eksiklik göze çarpıyor: şehirler arası ve uluslararası yük ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs, kamyon ve tır şoförleri bu hakkın dışında bırakılmış durumda.
Fiili hizmet süresi zammının mantığı oldukça açık: çalışma koşulları ağırlaştıkça devletin bu yıpranmayı telafi edecek mekanizmaları devreye alması gerekir. Bazı meslekler yalnızca emek gerektirmez; sağlık, yaşam kalitesi ve hatta hayatın kendisi de bu işin bir parçası hâline gelir.
Şimdi şu soru gündeme geliyor: şehirler arası ve uluslararası yük ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs, kamyon ve tır şoförlerinin çalışma koşulları gerçekten bu kapsama girmeyecek kadar hafif midir?
- Günlerce süren yolculuklar
- Saatlerce kesintisiz direksiyon başında kalmak
- Uykusuzlukla mücadele
- Düzensiz beslenme
- Aileden ve sosyal hayattan kopuk bir yaşam
- Her an ölümle burun buruna olma riski
Bu meslek yalnızca araç kullanmak değil; yüksek dikkat, refleks ve dayanıklılık gerektiren, hata payının çoğu zaman hayata mal olduğu bir sorumluluktur. Trafik kazaları, ağır tonajlı araçların kontrolü, uzun yol stresi ve zaman baskısı, şoförlerin hem fiziksel hem de psikolojik olarak yıpranmasına neden olmaktadır.
Bugün şehirler arası ve uluslararası taşımacılık yapan şoförler ekonominin sürekliliğini sağlayan görünmez kahramanlardır. Raflara ulaşan ürünler, fabrikalara giren hammaddeler, şehirler arasında taşınan yolcular—tüm bunların arkasında onların emeği vardır. Buna rağmen, sosyal güvenlik sistemi içinde bu emeğin karşılığı yeterince verilmemektedir.
Fiili hizmet süresi zammı tam da bu noktada devreye girmelidir. Bu hak bir lütuf değil; ağır çalışma koşullarının doğal sonucudur. Şehirler arası ve uluslararası yük ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs, kamyon ve tır şoförlerinin de bu kapsama alınması ve her yıl için en az 90 gün fiili hizmet zammı tanımlanması sosyal adaletin gereğidir.
Bu düzenleme sadece emeklilik yaşını öne çekmek anlamına gelmez; devletin bu mesleğin taşıdığı riski ve yıpranmayı resmen kabul etmesi demektir. Bu kabul, çalışanların motivasyonu ve mesleğin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir.
Sosyal güvenlik sistemi yalnızca prim toplayan bir yapı olmamalı; emeği koruyan, riskleri dengeleyen ve adaleti sağlayan bir mekanizma olmalıdır. En ağır şartlarda çalışan kesimler bu korumanın dışında kalıyorsa, burada ciddi bir eksiklik bulunmaktadır.
Şehirler arası ve uluslararası yük ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs, kamyon ve tır şoförleri sadece direksiyon başında vakit geçirmiyor; onlar ekonomiyi taşıyor, üretimi taşıyor, hayatın akışını sürdürüyor. Ancak kendi geleceklerini taşıyamıyorlar.
İşte bu nedenle yıpranma payı bu meslek için bir ayrıcalık değil; gecikmiş bir hakkın teslimidir. Artık bu gerçeği görme ve gereğini yapma zamanı gelmiştir.
