Gıda intoleransı (hassasiyeti), bağışıklık sisteminden bağımsız olarak tüketilen bazı gıdalara verilen fizyolojik tepkilerdir. Pek çok kişi bu duruma bağlı belirtilerden rahatsız olurken ne yapacağını bilemiyor. Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Melih Özel, yaşam kalitesini azaltan bu sorunla ilgili şu bilgileri paylaştı. En fazla hangi besin gruplarında ortaya çıkar? Bazı besinlerin içerdiği doğal bileşenler sindirim sistemi tarafından ya tam olarak sindirilemez ya da bağırsaklarda tolere edilemez. Gıda hassasiyetine yol açan başlıca besinler şunlardır: süt ve süt ürünleri (laktoz intoleransı), katkı maddeleri, tatlandırıcılar ve işlenmiş gıdalar; fruktoz içeriği yüksek meyveler ve bal; buğday ve bazı tahıllar; turşu, sucuk, şarap, domates gibi histamin içeren veya histamin salınımını artıran gıdalar; ayrıca FODMAP grubundan baklagiller ve soğan, sarımsak gibi bazı sebzeler. Süt herkese dokunur mu? Gıda intoleransları belirli gruplarda daha sık görülse de her bireyin tolerans seviyesi farklıdır. Bu nedenle “Süt herkes için zararlı” ya da “Buğday tüketilmemeli” gibi genellemeler bilim dışıdır. Teşhis yolları Gıda intoleranslarının tanısı için şüpheli gıdalar belirli bir süre boyunca diyetten çıkarılır ve semptomlarda anlamlı bir düzelme beklenir. Hastalara günlük tutmaları ve hangi gıdaları yediklerinde sorun yaşadıklarını kaydetmeleri önerilir. Ayrıca çeşitli nefes testleri yardımcı tanı aracı olarak kullanılabilir. Bazı testlerin bilimsel dayanağı yok IgG temelli gıda duyarlılık testleri bazı ticari merkezlerde yaygın şekilde sunulsa da bilimsel kılavuzlarda yer almaz. Bu testler geçmişte tüketilen gıdalara karşı doğal IgG oluşumunu gösterir; intoleransla ilişkisi kanıtlı değildir. Tedavisi nasıldır? Tedavi, semptomları kontrol altına almak ve sağlıklı, sürdürülebilir bir beslenme planı oluşturmaktır. Şikayet yaratan gıdalar beslenme planından tamamen çıkarılmadan, vücudun o gıdayı ne kadar tolere edebildiği araştırılabilir.
Düşük FODMAP diyeti özellikle IBS hastalarında etkilidir. Sağlığa kalıcı etkileri var mıdır? Gıda intoleransı olan birey, rahatsızlığa neden olan gıdayı tüketmeye devam ederse belirtiler kronikleşebilir. Ancak intolerans, bağışıklık sistemi aracılığıyla gelişmediği için genellikle kalıcı organ hasarına neden olmaz. KENDİNİZİ TEST EDİN Kişi kendisini gözlemleyerek gıda hassasiyetini az çok anlayabilir.
Evde uygulanabilecek eliminasyon yöntemi şu şekildedir:İşte sebepleri Tüketilen gıdanın yeterince sindirilememesi sonucu oluşan gıda hassasiyeti genellikle sindirim sistemini etkiler. Bu durum sıklıkla laktaz gibi bazı enzimlerin eksikliği, gıdanın içeriğine karşı duyarlılık, bağırsak florasının düzensiz olması ve bağırsak geçirgenliği gibi nedenlerden kaynaklanır. Kimlerde daha sık görülür? Gıda intoleransları dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler; ancak şikayetler genellikle önemsenmediği için tanı alan hasta sayısı düşüktür. İrritabl bağırsak sendromuna (IBS) sahip hastalarda intolerans görülme oranı daha fazladır. Ayrıca kadınlarda hormonal dalgalanmalar nedeniyle bazı dönemlerde hassasiyet artabilir.
Nasıl fark edilir? Gıda intoleransından şüphe edilmelidir eğer belirli bir gıda tüketildikten sonra düzenli olarak aynı semptomlar yaşanıyor, bu semptomlar birkaç saat sonra ortaya çıkıyor ve şüphelenilen gıdalar beslenme planından çıkarıldığında şikayetler hafifliyor ya da kayboluyorsa. Neler tetikler? Gıda intoleransı şu durumlardan tetiklenebilir: aşırı miktarda gıda tüketimi (küçük dozlarda tolere edilen bir gıda, yüksek miktarda alındığında semptom yaratabilir), hızlı yeme ve yetersiz çiğneme, stres ve anksiyete, bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler, antibiyotik kullanımı ve adet dönemi nedeniyle hormonal değişiklikler.
