Yerebatan Sarnıcı’nın Tapu Tescili ve İBB ile Vakıflar Arasındaki Mülkiyet Tartışması
Yerebatan Sarnıcı’nın mülkiyetine ilişkin tartışma yeniden gündeme geldi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) envanterinde yer alan tarihi yapının tapusunun, Vakıflar Genel Müdürlüğü adına tescil edildiği bildirildi. Gelişme, Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi’nin sosyal medya hesabından yapılan açıklamayla duyuruldu. Paylaşımda, İBB tarafından restore edilerek yeniden ziyarete açılan sarnıcın mülkiyetinin “hukuki dayanak olmadan” devredildiği ifade edildi.
TESCİL İŞLEMİ GERÇEKLEŞTİRİLDİ
Açıklamada, Yerebatan Sarnıcı’nın tapusunun Vakıflar Genel Müdürlüğü adına kaydedildiği belirtilirken karar, siyasi ve hukuki açıdan eleştirildi. Sarnıcın İBB Miras tarafından yürütülen kapsamlı restorasyonun ardından yeniden açıldığı hatırlatıldı ve benzer süreçlerin daha önce farklı tarihi yapılar için de yaşandığı savunuldu.
DAHA ÖNCE DEVRİLER YAŞANMIŞTI
İBB mülkiyetinde bulunan bazı tarihi yapıların son yıllarda Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildiği biliniyor. Bu kapsamda Yerebatan Sarnıcı’nın giriş yapısı ile Talat Paşa Konağı da 2022 yılında Cumhurbaşkanlığı kararıyla devredilmişti.
İMAMOĞLU’NDAN TEPKİ: ‘NE HUKUKU DİNLİYORLAR NE ADALETİ GÖZETİYORLAR…’
Bazı kültür varlıklarının Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilmesine ilişkin açıklama yayımlayan İmamoğlu, “Bir ‘çökme’ kararı verildiyse; ne hukuku dinliyorlar, ne adaleti gözetiyorlar ne de kamu vicdanına kulak veriyorlar” dedi. Bu kararların nihai olmadığını vurgulayan İmamoğlu, “Nihai kararı millet verir” ifadesini kullandı. (Kaynak paylaşım: https://twitter.com/CAOIletisim1/status/2041231202472927401)
İBB’DEN ‘YEREBATAN SARNICI’ AÇIKLAMASI
Son olarak gelişmelere ilişkin İBB’den bir açıklama geldi. Açıklamada, “İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bu süreçle ilgili önceden herhangi bir resmi tebligat yapılmamış, herhangi bir idari bildirimde bulunulmamış ve bilinen herhangi bir mahkeme kararı ya da devam eden bir yargı süreci olmaksızın mülkiyet değişikliği gerçekleştirilmiştir” denildi.
İBB’den yapılan açıklamanın tamamı şöyle:
İstanbul’un en önemli kültür miraslarından biri olan Yerebatan Sarnıcı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı (İBB Miras) tarafından gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon ve deprem güçlendirme çalışmalarının ardından Temmuz 2022’de yeniden ziyarete açılmıştır.
Bilimsel koruma ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilen restorasyon kapsamında yapının strüktürel güçlendirmesi yapılmış, deprem riskine karşı kapsamlı mühendislik önlemleri alınmış ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi bütçesinden önemli bir yatırım gerçekleştirilmiştir.
Restorasyon kapsamında yapısal güçlendirme çalışmalarının yanı sıra, yapının müze işlevine uygun şekilde ziyaretçi sirkülasyonunu düzenleyen yeni gezi platformları (yürüyüş yolları) oluşturulmuş ve özgün mimariyi vurgulayan mimari aydınlatma tasarımı gerçekleştirilmiştir. Bu uygulama ile yapının mekansal derinliği, kolon dizileri ve tarihi atmosferi ziyaretçi deneyimini artıracak şekilde yeniden kurgulanmıştır.
Bu nitelikli restorasyon sonrasında Yerebatan Sarnıcı’na olan ilgi önemli ölçüde artmış; restorasyon öncesinde günlük yaklaşık 1.000 ziyaretçi olan sayı, yeniden açılış sonrası yaklaşık 10.000 seviyesine ulaşmıştır.
Yapı, açılışından bu yana geçen yaklaşık 1.000 gün içinde 10 milyondan fazla ziyaretçi ağırlayarak İstanbul’un en önemli kültür destinasyonlarından biri haline gelmiştir.
Yerebatan Sarnıcı, açılışından kısa süre sonra restorasyon maliyetini karşılamış; sonrasında elde edilen gelirler yalnızca yapının işletme giderlerini karşılamakla kalmamış, aynı zamanda İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin kültürel miras alanında yürüttüğü diğer restorasyon projelerine de bütçesel katkı sağlamıştır.
Bu yönüyle yapı, kültürel miras yatırımlarının kendi kendini finanse edebilen sürdürülebilir bir model oluşturabileceğini göstermiştir.
MÜLKİYET DEVRİ SÜRECİ
Tüm bu gelişmelerin ardından Yerebatan Sarnıcı’nın mülkiyetinin, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun ilgili hükümleri gerekçe gösterilerek, 01 Nisan 2026 tarihi itibarıyla Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindeki vakıflar adına tescil edildiği tapu kayıtlarında görülmüştür.
Tapu kayıtlarına göre devir işlemi; Ayasofya-i Kebir, Kalıçeci Hasan Ağa, Hacı Beşir Ağa, Teşrifati Mehmet Akif Bey, Dülbentçizade Mustafa Efendi, Haremeyn, Fatih Sultan Mehmet Han (Ayasofya) ve Kanuni Sultan Süleyman Han (Kırkçeşme) vakıfları adına gerçekleştirilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bu süreçle ilgili önceden herhangi bir resmi tebligat yapılmamış, herhangi bir idari bildirimde bulunulmamış ve bilinen herhangi bir mahkeme kararı ya da devam eden bir yargı süreci olmaksızın mülkiyet değişikliği gerçekleştirilmiştir.
Bu durum, 1 Nisan 2026 tarihinde tapu kayıtlarının incelenmesi sırasında öğrenilmiştir.
HUKUKİ SÜREÇ
5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesi ve Vakıflar Yönetmeliği’nin 178. maddesi uyarınca, bir taşınmazın vakıf kültür varlığı olarak tescil edilebilmesi için taşınmazın vakıf yoluyla meydana geldiğinin vakfiye kayıtları, tapu kayıtları, kadastro belgeleri, tarihi belgeler ve benzeri nitelikli arşiv kayıtları ile açık ve kesin şekilde ortaya konulması gerekmekteydi.
Başka bir ifadeyle, önceki düzenlemede bir taşınmazın vakıf adına tescil edilebilmesi için doğrudan bir vakıf eseri olması, Vakıf tarafından yaptırıldığının belgelenmesi ve vakıf yoluyla meydana geldiğinin kesin kanıtlarla ortaya konulması zorunlu şarttı.
Ancak 20 Kasım 2025 tarihinde TBMM’de kabul edilen ve 05 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yasal düzenlemeler sonrasında, vakıf kültür varlıklarının değerlendirilmesine ilişkin uygulamada kapsamın genişletildiği görülmektedir.
Bu değişikliklerle birlikte uygulamada:
- Taşınmazın doğrudan vakıf yoluyla meydana gelmiş olması şartının fiilen esnetildiği,
- Geçmişte vakıflar tarafından onarım görmüş olması,
- Vakıflar tarafından desteklenmiş olması,
- Herhangi bir dönemde vakıflarla ilişkilendirilebilmesi gibi gerekçelerin de tescil süreçlerinde dikkate alınabildiği bir uygulama alanı oluştuğu
Bu durum, doğrudan vakıf eseri olmayan bazı taşınmazların da geçmişteki sınırlı müdahaleler veya ilişkiler gerekçe gösterilerek vakıf taşınmazı olarak değerlendirilmesinin önünü açabilecek bir hukuki zemin oluşturmuştur.
Söz konusu değişikliklerin, vakıf tescil kapsamını genişleterek kamu kurumlarının mülkiyetinde bulunan bazı kültür varlıklarının mülkiyet devrine konu edilmesini kolaylaştıracak şekilde yapıldığı yönünde ciddi hukuki değerlendirmeler bulunmaktadır.
Yerebatan Sarnıcı’nda yaşanan süreç de bu durumun somut bir örneğini oluşturmakta olup, herhangi bir dava süreci işletilmeden, idari bir yargı kararı ortaya konulmadan ve önceden bir hukuki süreç işletilmeden doğrudan tapu tescili yoluyla mülkiyet değişikliği yapılmış olması dikkat çekicidir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, söz konusu mülkiyet devrine ilişkin tüm hukuki haklarını kullanacağını ve süreci yargı nezdinde takip edeceğini kamuoyuna saygıyla bildirir.
