TÜİK’in Yeni TÜFE Düzenlemesi: 2026’da AB Uyumlu Hesaplama ve Kira Ağırlığındaki Değişim
TÜİK, açıklanan enflasyon verileri nedeniyle uzun süredir hedef gösterildiği tartışmaların ardından, enflasyon hesabında harcama kalemlerinin etkisini değiştirecek yeni bir hesaplama yöntemi uygulamaya karar verdi. Yapılacak değişikliklerle, enflasyon ölçümünde Avrupa Birliği (AB) ile uyumlu bir çerçeve yakalanması hedefleniyor.
Genel çerçeve ve uygulama takvimi
TÜİK’in düzenlediği bilgilendirme toplantısında; özellikle hissedilen enflasyon açısından önem taşıyacak hesaplama yönteminin detayları açıklandı. Buna göre Ocak 2026’dan itibaren TÜFE temel yılı “2025=100” olarak güncellenecek. Bu güncelleme, tüm AB üyesi ülkeler için zorunlu olacak.
Bu değişiklik nedeniyle 2003=100 temel yılı dönemine ait manşet enflasyon göstergelerinde herhangi bir değişiklik öngörülmüyor; ancak bazı alt endekslerde sınıflama değişimlerinden kaynaklanan farklılıklar görülebilecek.
Ağırlıkların belirlenmesi ve yeni sınıflamalar
Yeni TÜFE serisinde grup düzeyindeki ağırlıklar, ulusal hesaplar doğrultusunda hanehalkı nihai tüketim harcamaları verilerinden elde edilecek. Alt düzey ağırlıkların belirlenmesinde ise hanehalkı bütçe anketi kullanılmaya devam edilecek. Endeksin ana harcama grubu sayısı 13’e çıkarılacak.
Kişisel bakım, sosyal koruma ile çeşitli mal ve hizmetler ana harcama grupları olarak yeniden yapılandırılacak; sigorta ve finansal hizmetler ise yeni bir harcama grubu olarak enflasyon hesaplamasında yer alacak. Ayrıca dijital içerikler ayrı bir kategori olarak sunulacak.
Vergi, üretim ve satış istatistikleri gibi çok kaynaklı veri setleri sayesinde kayıt dışı tüketim kalemleri de toplam harcamalara yansıtılacak. Ancak yeni hesaplama yönteminde en önemli değişiklik, kira giderinin enflasyon üzerindeki ağırlığına ilişkin yapılacak düzenlemeler olacak.
Kira hesaplamasındaki önemli değişiklik
Değişikliklerden biri, izafi kira uygulamasına ilişkin: Konuta mülkiyet şekli “ev sahibi, lojman veya akrabasının vb. evinde ikamet edip hiçbir şekilde ücret ödemeyen hanehalklarının ikamet ettiği konutun kira değeri” olarak ifade edilen izafi kira, TÜFE hesabına dahil edilmeyecek. Bu düzenleme ile konutun ve kiranın enflasyondaki ağırlığı düşecek.
Mevcut hesaplama yönteminde konut ana harcama grubunun 2025 enflasyon hesaplamasındaki ağırlığı yüzde 15,21 iken, gerçek kiranın enflasyon hesaplamasındaki ağırlığı yüzde 6,8 olarak hesaplanmış durumda. Kiracıların yaşadığı gerçek enflasyonu tartışılır hale getiren bu yöntem değişikliği, kiranın ağırlığının düşmesiyle TÜİK’in resmi verilerinin halkın hissiyatından farklılaşabileceği değerlendirmelerine yol açıyor.
Hissedilen enflasyon ile resmi enflasyon arasındaki makas
Birgün’den Havva Gümüşkaya’nın haberine göre; 2026’da devreye girecek yöntem değişikliğiyle hissedilen enflasyon ile resmi enflasyon arasındaki makasın daha da açılacağı öngörülüyor. AB’de konut, gıda ve ulaştırma harcamaları toplam hanehalkı harcamasının yüzde 49,5’ini oluştururken Türkiye’de bu üç kalemin payı yüzde 65,7’ye ulaşıyor.
Enflasyon göstergesi AB ile uyumlu bir çerçeveye taşınırken, Türkiye’de gelir dağılımındaki bozukluk ve zorunlu harcamaların hane bütçesindeki yüksek payı, hissedilen enflasyon ile resmi enflasyon arasındaki farkın büyümesine neden olabilecek.
AB ve Türkiye arasındaki dağılım farkları
Eurostat verilerine göre 2024 yılında AB’de hanehalkı harcamalarının yüzde 23,6’sı konut harcamalarına ayrıldı. Gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 13,2, ulaştırma harcamaları ise yüzde 12,7 paya sahipti; bu üç kategori birlikte toplam hanehalkı harcamasının yüzde 49,5’ini oluşturdu.
TÜİK’in 2024 hesaplamasına göre Türkiye’de ise tüketim amaçlı harcamalar içinde en yüksek payı yüzde 26 ile konut ve kira harcamaları aldı. Bunu yüzde 21,6 ile ulaştırma harcamaları ve yüzde 18,1 ile gıda ve alkolsüz içecekler izledi. Bu üç kategorinin toplam payı yüzde 65,7 düzeyinde gerçekleşti.
Dar gelirli hanelerde ise bu üç harcama grubunun toplam harcamalardaki payı yüzde 73,7’ye yükseliyor. En düşük gelir grubunda konut ve kira harcamalarına yüzde 33,2, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 30,4 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 10,1 pay ayrıldığı hesaplandı.
Sonuç
TÜİK’in 2026’dan itibaren uygulamaya koyacağı yeni TÜFE hesaplama yöntemi, AB ile uyum sağlama amacı taşırken alt endeks sınıflamaları, ağırlık belirleme yöntemleri ve izafi kira uygulamasındaki değişiklikler nedeniyle Türkiye’nin resmi enflasyon göstergesi ile halkın hissettiği enflasyon arasındaki farkı etkileyebilir. Özellikle konut ve kira ağırlığındaki azalmanın, düşük gelirli hanelerin tüketim yapısının yüksek pay taşıdığı bir ekonomide resmi göstergelerin algılanan gerçeklikten farklılaşmasına yol açabileceği ifade ediliyor.
