CRISPR-Cas9 ile BLG Genleri Susturulan Buzağılara İlişkin Proje Açıklaması
Türkiye’deki beş üniversite ile Uluslararası Hayvancılık Araştırma ve Eğitim Merkezi’nden bilim insanlarının yürüttüğü proje kapsamında, özellikle çocuklarda süt kaynaklı alerjiye neden olan Beta-Laktoglobulin (BLG) proteinini üreten genleri susturulmuş iki sağlıklı buzağı dünyaya geldi.
Aksaray Üniversitesi (ASÜ), Harran Üniversitesi, Dicle Üniversitesi, Kastamonu Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Uluslararası Hayvancılık Araştırma ve Eğitim Merkezi’nden akademisyenler, inek sütünde bulunan ve özellikle çocuklarda alerjiye yol açan BLG proteininin üretildiği genleri susturmak amacıyla 2021 yılında çalışmaya başladı. Akademisyenlerin hazırladığı “Vitro Sığır Embriyolarında BLG Geninin CRISPR-Cas9 Teknolojisi ile Modifikasyonu ve Elde Edilen Embriyoların Transferi Projesi” 2022’de TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazandı.
Proje kapsamında BLG proteinini üreten genleri taşımayan iki sağlıklı buzağı elde edildi. ASÜ Veteriner Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Tahir Karaşahin, genetik mühendisliğinin hayvancılıkta sürdürülebilir ve güvenli üretim için büyük potansiyel taşıdığını belirtti. Karaşahin, projenin insan sağlığı açısından gıda güvenliğine yönelik faydalı bir model olduğunu vurguladı ve yürütülen çalışmayı şu şekilde aktardı:
- Çalışma 2021’de Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nden Prof. Dr. Osman Atlı ve Prof. Dr. Faruk Bozkaya öncülüğünde başlatıldı.
- 2022’de proje TÜBİTAK tarafından kabul edildi ve desteklendi.
- Amaç, inek sütünde BLG üreten genleri susturmaktı; çünkü BLG özellikle inek sütü içen bebeklerde alerjiye neden olabiliyor.
- Projede, zararlı mutasyonları kalıcı olarak düzeltmeye veya hastalığa neden olan genleri kesmeye yarayan CRISPR-Cas9 teknolojisi kullanıldı.
- İneklerden elde edilen yumurtalardan embriyo oluşturuldu; embriyolardan enzimler kullanılarak ilgili genetik alanlar kesildi; böylece genlerinde başka bir oynama olmadan sadece BLG üreten genler susturuldu.
- Embriyo gelişiminin ardından özel yöntemlerle -196 derecede donduruldu ve taşıyıcı dişilere nakledildi.
- Çalışmalar sonucunda tüp buzağı yöntemiyle ilk buzağı dişi olarak mart ayında, ikinci buzağı ise erkek olarak ekim ayında dünyaya geldi.
ORTALAMA 100 İNSANDAN 5-6’SINDA SÜT ALERJİSİ VAR
Karaşahin, bu yöntemle elde edilen genetik değişikliğin doğal mutasyonlara benzer nitelikte olduğunu ifade etti. Projeyle sağlık, teknoloji ve ekonomi alanlarında önemli kazanımlar elde edilmesinin hedeflendiğini belirtti. Ayrıca şunları aktardı: “Ortalama 100 insandan 5-6’sında süt alerjisiyle karşılaşabiliyoruz. Niyetimiz, buzağılarımız büyüdükten sonra sürü oluşturmak. Sürüyü artırabilmek için tüp buzağı sistemini de kullanabiliriz. Hem bu sürünün artmasını hem de damızlık hayvanların yetiştirilmesini sağlayacağız. Bunlar bizim için temel oluşturuyor. Temellerimizi koya koya hedeflerimize ulaşmak istiyoruz.”
Projede elde edilen sonuçlar, süt kaynaklı alerjilerin azaltılmasına yönelik bir model oluşturmaya yönelik önemli bir adım olarak sunuluyor. Elde edilen buzağıların büyüme süreçleri ve sürü oluşturma çalışmaları ilerleyen dönemde takip edilecek.
