Y Kromozomunda Gözlenen Gen Kaybı ve Olası Sonuçları
Evrimsel biyolog Jenny Graves, Y kromozomunun atasal genlerinin yaklaşık yüzde 97’sini kaybettiğini ve bu sürecin birkaç milyon yıl içinde tamamlanması halinde Y kromozomunun tamamen yok olabileceğini öne sürdü. Graves’in hesaplamalarına göre insan soyunun son 300 milyon yıllık geçmişi incelendiğinde Y kromozomunda ciddi oranda gen kaybı yaşandığı görülüyor. Graves, insanların yalnızca yaklaşık 0,1 milyon yıldır var olduğunu ve önümüzdeki yüzyılı atlatabilmenin bile bir şans olduğunu belirtti.
Nasıl Belirleniyor: Cinsiyet Mekanizması
Cinsiyet belirleme, annenin her zaman X kromozomu aktarması ve babanın X ya da Y kromozomunu iletmesine dayalıdır. Baba X kromozomu aktardığında çocuk kız, Y kromozomu aktardığında ise çocuk erkek olarak dünyaya gelir. X kromozomunun Y’ye göre daha büyük olması nedeniyle, erkek çocuklarda anneden gelen genetik materyalin daha fazla olduğu ifade ediliyor.
Y Kromozomunun Yok Olma İddiasına İlişkin Bilimsel Perspektif
ScienceAlert tarafından aktarılan bilgilere göre Graves’in tartışmalı hesaplaması, Y kromozomunda süregelen gen kaybının gelecekte devam etmesi halinde kromozomun işlevinin kaybolabileceğini öne sürüyor. Graves, insanların birkaç milyon yıl içinde erkeklerin yok olmasından endişe etmesinin kendisini şaşırttığını da dile getirdi.
Y Kromozomu Yok Olsa Bile Üremenin Sürmesi Mümkün
Bununla birlikte araştırmalar, bazı memeli türlerinde Y kromozomunun tamamen ortadan kalkmış olmasına rağmen üremenin devam ettiğini gösteriyor. Örneğin üç tür köstebek faresinin yalnızca X kromozomuna sahip olduğu; Y kromozomundaki cinsiyet belirleyici genlerin başka kromozomlara taşındığı tespit edildi. Bu türlerde erkeklik özellikleri ve üreme yeteneği korunmaya devam ediyor.
Diğer Araştırma Bulguları
Japonya’daki Hokkaido Üniversitesi’nde yapılan çalışmalar ve 2020 yılında PNAS dergisinde yayımlanan bir araştırma, iki dikenli farenin Y kromozomlarını çoktan kaybettiğini ancak üremeyi sürdürebildiğini gösterdi. Bilim insanları, bu örneklerin Y kromozomu fonksiyonlarının başka kromozomlara aktarılması halinde insan türünde de erkekliğin tamamen yok olmayabileceğine işaret ettiğini belirtiyor.
Özet: Jenny Graves’in hesaplamaları Y kromozomunda uzun vadeli bir gen kaybı sürecini işaret ederken, bazı memeli örnekleri Y kromozomunun yokluğunda bile türlerin üremesinin devam edebileceğini gösteriyor. Haber, ilgili araştırma bulgularını aktarmakla sınırlıdır ve yorum eklememektedir.
