Nöbetçi Eczaneler
SGK Uzmanı Özgür Erdursun’dan Emekli Maaşları ve Gelir Dağılımı Raporu
SGK uzmanı Özgür Erdursun, son haftaların en tartışmalı konularından biri olan emekli aylıklarına ilişkin gerçekleri rakamlarla açıkladı. Cumhuriyet tarihinde ilk kez asgari ücretin açlık sınırının altında açıklanmasının ardından seyyanen zam almayacağı kesinleşen emeklinin durumu da ayrıntılarıyla ele alındı. Erdursun, emekli sayılarının genellikle dosya bazında açıklandığını, ancak kişi bazında tablonun çok daha ağır olduğuna dikkat çekti.
EMEKLİNİN EN AZ YÜZDE 90’I AÇLIK SINIRININ ALTINDA KALDI
Türk-İş’in Aralık ayı verilerine göre dört kişilik ailenin aylık gıda harcaması yani açlık sınırı 30.143 TL olarak belirlenirken, gıda ile birlikte diğer temel harcamalar dâhil haneye girmesi gereken toplam gelir yani yoksulluk sınırı 98.188 TL olarak hesaplandı. Bekâr bir çalışan için aylık yaşama maliyeti ise 39.123 TL olarak açıklandı.
Erdursun’un aktardığı verilere göre emekli aylıklarına yapılan yüzde 12,19’luk artış sonrasında 25.000 TL’nin üzerinde aylık alanların oranı yaklaşık yüzde 10 düzeyinde. Başka bir ifadeyle emeklilerin yaklaşık yüzde 90’ı 25.000 TL ve altında aylık alıyor.
En düşük emekli aylığının 20.000 TL olarak kabul edilmesiyle 5.722.223 kişinin 25.000 TL altındaki dilimde olduğu kesinleşti. Dul ve yetimler ise hisse oranlarına göre çoğu zaman daha düşük aylıklarla geçinmek zorunda kalacak. 30.143 TL’lik açlık sınırı ile 25.000 TL arasında aylık alanlar için net sayı verilmezken, emeklinin en az yüzde 90’ı açlık sınırının altında bir gelirle geçinmeye çalışacak.
SGK UZMANI AÇIKLADI
Erdursun’un emekli maaşı alanların sayılarına ilişkin verdiği net veriler şöyle:
- Kendi primleriyle yaşlılık aylığı alan gerçek emekli sayısı: 12.239.971
- Dul, yetim, malul ve diğer aylıklarla birlikte SGK’dan aylık alan kişi sayısı: 16.973.753
- Dul ve yetim aylığı alanlar özelinde 3.623.000 dosya üzerinden 4.396.857 kişiye ödeme yapılıyor.
Erdursun, dul ve yetim aylıklarının hukuken emekli aylığı olmadığını, buna rağmen çoğu zaman toplam emekli sayısına dâhil edildiğini vurguladı.
Gelir dilimlerine göre aylık dağılımı (kişi bazında):
- 20.000 TL altı: 5.722.223 kişi (%34)
- 20.000 – 25.000 TL: yaklaşık 9.300.000 kişi (%56)
- 25.000 TL üzeri: yaklaşık 1.650.000 kişi (%10)
- Toplam: 16.973.753 kişi (%100)
En düşük aylığın 20.000 TL’ye tamamlanmasına ilişkin düzenleme kapsamında dosya bazında 4.917.000 aylığın bu seviyede olduğu görülüyor. Ancak dul ve yetim aylıklarında dosya ile kişi arasındaki fark ve diğer aylık alanlarla birlikte değerlendirildiğinde düşük gelirle yaşayan kişi sayısı 805.223 kişi artıyor. Bu fark hesaba katıldığında, 20.000 TL ve altında gelirle yaşayan gerçek kişi sayısı 5.722.223 olarak ortaya çıkıyor; bu da toplam aylık alanların yaklaşık %34’üne tekabül ediyor.
Gelir dağılımına genel bakışta yaklaşık 5,7 milyon kişi 20.000 TL’nin altında aylık alırken, yaklaşık 9,3 milyon kişi 20–25.000 TL arasında dar bir gelir bandında sıkışmış durumda. Aylığı 25.000 TL’nin üzerinde olanların oranı ise yüzde 10 civarında ve bu da yaklaşık 1.650.000 kişiye karşılık geliyor. Bu tablo emekli aylıklarının büyük bölümünün alt ve orta gelir grubunda yoğunlaştığını gösteriyor.
“SORUN YALNIZCA EN DÜŞÜK AYLIKLARLA SINIRLI DEĞİL”
Erdursun’a göre sorun yalnızca en düşük aylıklarla sınırlı değil; ortalama emekli aylıkları da hızla tabana yaklaşıyor. Resmî verilere göre 2019 yılında en düşük aylık ile ortalama aylık arasındaki fark %109 iken, bu oran 2025’te %24’e, 2026’da ise %18’e geriledi. Ortalama emekli aylığı 2026 itibarıyla 23.551 TL seviyesine kadar düştü.
Ortalama emekli aylıklarındaki gerileme:
- 2019: En düşük tamamlanan aylık 1.000 TL — Ortalama aylık 2.090 TL — Fark %109
- 2025 (Temmuz): En düşük tamamlanan aylık 16.881 TL — Ortalama aylık 20.992 TL — Fark %24
- 2026: En düşük tamamlanan aylık 20.000 TL — Ortalama aylık 23.551 TL — Fark %18
Erdursun, bu gelişmelerin prim gün sayısı ve çalışma süresi farklarının maaşlara giderek daha az yansıdığını, uzun yıllar çalışmış olanlarla daha kısa süre çalışanlar arasındaki farkın hızla kapandığını ve emeklilerin düşük gelir seviyesinde birbirine yaklaştığını belirtti. Zam öncesinde 25.000 TL’nin üzerinde aylık alan emekli sayısının 640.000 olduğunu hatırlatan Erdursun, yapılan artışlara rağmen üst gelir grubunun toplam içindeki payının en fazla %10 seviyesine çıkabildiğini ifade etti.