Nöbetçi Eczaneler
Veli Ağbaba: Genç İşsizliği, İşsizlik Fonu ve Artan Sentetik Uyuşturucu Tehdidi
CHP Malatya Milletvekili ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Sözcüsü Veli Ağbaba, bazı kanunlarda değişiklik getiren torba yasa görüşmeleri sırasında konuştu. Getirilen teklifle Cumhurbaşkanına işsizlik primi devlet katkısını yarıya kadar düşürme yetkisi verildiğini belirtti. Ağbaba, görüşmesinde şu başlıklar altında değerlendirmelerde bulundu.
25-34 Yaş Arası İşsizlerin Yarısı Üniversite Mezunu
Değerli arkadaşlar, Türkiye’de üniversite mezunu işsizlik oranı genel işsizlik oranını geçmiş durumda. Raporlara göre üniversite mezunu işsizlik, genel işsizliği geride bıraktı. 25-34 yaş arasındaki işsizlerin yüzde 49’u yükseköğretim mezunu. Bu durum, gençlerin üniversite eğitimiyle bile iş sahibi olamayacaklarını düşünmeye başladığını gösteriyor; aksine, üniversite mezunlarının iş bulma olasılığı giderek düşüyor.
İki Gençten Biri İşsiz
AK Parti döneminde yürütülen politikalar sonucunda yeni bir tabir ortaya çıktı: “ev genci.” Eskiden “ev hanımı” derdik, şimdi “ev genci” var; kimi rakamlara göre yaklaşık 6,5 milyon ev genci bulunuyor. Ev genci; ne çalışabiliyor ne de okuyabiliyor. Geniş tanımlı işsizlik Türkiye’de yüzde 30’a yükselmiş durumda. Yaklaşık 12 milyon geniş tanımlı işsizimiz var; üç kişiden biri işsiz, kadınların yüzde 39’u işsiz, neredeyse her iki kadından biri işsiz durumda. Gençlerde durum daha vahim: geniş tanımlı işsizlerin yüzde 38’i gençlerden oluşuyor. Daha önce çalışabilir durumda üç gençten biri işsizken şimdi neredeyse iki gençten biri işsiz durumda. Toplam nüfusta çalışabilir 66 milyon kişinin yalnızca 22,6 milyonu işe sahip. Türkiye’de geniş tanımlı işsizlik, Avrupa ortalamasının 2,4 katı; bu devasa işsizlik sorunu toplumda çöküşe yol açıyor. Maalesef cumhuriyet tarihinde görmediğimiz bir ekonomik krizle, ciddi bir ekonomik darboğazla karşı karşıyayız.
Gençler Sentetik Uyuşturucu Batağında
İşsizlik yalnızca insanların çalışamaması değil; aynı zamanda yeni toplumsal problemlerin de ana kaynağı konumunda. Uyuşturucunun her kesime yayılmasının temel nedeni işsizlik. Eskiden sadece belirli kesimler uyuşturucu kullanırken şimdi en çok alt kesimlerde yaygınlaşıyor. Ketamın içeren sentetik uyuşturucu kullanımında yaklaşık yüzde 50’ye yakın artış var. 2024’te uyuşturucudan ölen 427 kişinin 204’ü sentetik bonzai, 142’si ise metamfetaminden tespit edildi. Gençlerimiz adeta göz göre göre ölüme sürükleniyor.
Vaatler Tutulmadı; İşsizlik Fonuna Müdahale Tartışması
Bunları çözmek yerine ne yapıyoruz? Bir torba kanun var; sorunları çözmek yerine Cumhurbaşkanına, yüzde 1 olan işsizlik sigortası katkı payını yarısına kadar artırma veya indirme yetkisi veriyoruz. Tasarruf sağlayacak başka bir şey kalmadı; İşsizlik Fonu kaldı. Plan ve Bütçe Komisyonunda “Yetkiyi veriyoruz ama indirmeyebiliriz.” denildi. Bir söz vardır: “Tiyatronun birinci sahnesinde duvarda bir silah varsa o silah mutlaka patlar.” Cumhurbaşkanına işsizlik primini düşürme yetkisi veriliyorsa bunun mutlaka kullanılacağı anlamına geliyor. Yıllardır işsizlik ödeneği koşullarının genişletilmesi gerektiğini söylüyoruz; 2023 seçimlerinde de bu, seçim vaatleriniz arasındaydı.
İşsizlik Maaşına Başvuranların Yarısı Maaş Alamıyor
2025 yılında 1 milyon 840 bin kişi işsizlik maaşına başvurmuş; 881 bin kişi faydalanabilmiş, yani yüzde 52’si faydalanamamış. Ayrıca işsiz olup başvuramayanlar da mevcut. Her 100 kişiden yalnızca 16’sı işsizlik maaşı alabiliyor, 84’ü alamıyor. İşsizlik maaşı alabilmek için son üç yıl içinde en az 600 gün, yaklaşık yirmi ay prim ödeme zorunluluğu var. İşveren bir girdi-çıktı yaptığında (ki uygulama yaygın) kişi işsizlik maaşı alamayabiliyor. Son üç yılda 600 gün primin varsa altı ay, 900 gün primin varsa sekiz ay, 1080 gün primin varsa on ay işsizlik maaşı alabiliyorsun.
İşsizlik Fonu İşverene Destek Fonuna Dönüştü İddiası
2025 yılı sonu itibarıyla fon varlığının yaklaşık 628 milyar lira olduğu, fonun 2026 yılında 151 milyar lira daha gelir fazlası vermesinin beklendiği vurgulanıyor. Fonun gelir fazlası vermesinden dolayı bazı düzenlemeler yapıldığı söyleniyor. Ancak bu fonun gerçek amacı işsize ödeme yapmak olmalı. 2023, 2024, 2025 yıllarında fon gelir ve giderleri incelendiğinde; 2025 sonunda 628 milyar lira fon varlığı içinde işsizlik ödeneği için ödenen para yalnızca 80 milyar lira, işverene ödenen para ise 97 milyar lira. Maalesef İşsizlik Fonu amaç dışı kullanılmaya devam ediyor. Üç yılda işsizlik sigortası giderinin yalnızca yüzde 7’si işçiye, yüzde 54’ü ise işverene verilmiş; burada bir samimiyetsizlik bulunduğunu ifade etti.