Böbrekleri bitiren hatalar

Böbreklerin Hayatımızdaki Rolü ve Artan Kronik Hastalıklar

Çoğu zaman farkında olmadan yapılan hatalar ya da vazgeçilmeyen bazı alışkanlıklar böbreklere zarar verebiliyor; hatta böbrek kayıplarına bile neden olabiliyor. Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Erol Demir, böbrekleri olumsuz etkileyen yanlışlara dikkat çekiyor ve önemli öneriler sunuyor.

Doç. Dr. Erol Demir

Çok önemli görevleri var Vücudun doğal filtre sistemi olan böbreklerin vücutta çok yönlü işlevi bulunuyor. Her gün yaklaşık 180 litre kanı süzerek günlük 1–2 litre idrar üretir; bu süzme işlemiyle üre ve üremik toksinler vücuttan atılır. Ayrıca su dengesini korur, sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum dengesini ayarlar. Kalsiyum-fosfor dengesi ve D vitamininin düzenlenmesiyle kemik metabolizmasını düzenler. Kanın hidrojen ve bikarbonat seviyesini dengeleyerek pH değerini düzenler. Çeşitli hormonlar üreterek kan hücrelerinin üretimine katkıda bulunur ve kalp hastalıklarından koruyucu bazı hormonlar salgılar. İlaçların vücuttan atılmasında da rol oynar. Böbrekte meydana gelen hasar, tüm bu fonksiyonlarda bozulmaya yol açar.

Kronik böbrek yetmezliği hızla artıyor Kronik böbrek hastalığı sık görülen bir sağlık sorunudur. Ülkemizde şu anda yaklaşık 9 milyon kronik böbrek yetmezliği olan hasta bulunuyor; oysa 2010 yılında bu sayı 3 milyondu. Bu artış yalnızca ülkemizde değil, tüm dünyada da gözleniyor.

Hastalar fark edemeyebiliyor Böbrek yetmezliğindeki artışın temel nedenleri; toplumların giderek yaşlanması, kronik hastalıkların (diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı gibi) sıklığının artması ve hastaların farkındalığının yetersiz olması veya yeterince iyi tedavi edilememesidir. Kronik böbrek hastalığı çoğunlukla sessiz seyrettiği için çok sayıda hastaya tanı konulamıyor; bu nedenle ilerlemesi önlenebilir veya geciktirilebilir olan hastalık maalesef ilerliyor. Oysa sağlıklı beslenme ve erken tanı gibi basit adımlarla bu eğilim tersine çevrilebilir.

Böbrek Hasarı Nasıl Oluşur?

Nasıl hasar görür? Böbrek hasarı temelde iki şekilde oluşur: ani (akut) böbrek hasarı ve bu durumun 3 aydan uzun sürmesi halinde gelişen kronik böbrek yetmezliği. Ani böbrek hasarı özellikle yaşlı kişilerde bilinçsiz ilaç kullanımı (özellikle ağrı kesiciler ve bazı antibiyotikler), kontrast maddeler (tomografi veya anjiyografi işlemi sırasında damardan verilen ilaçlar), enfeksiyonlar veya kanser gibi nedenlerle gelişebilir. Ani böbrek hasarına yol açan sebeplerin uzun sürmesi veya hipertansiyon, diyabet, böbrekte taş hastalığı ve bazen ailevi böbrek hastalıkları nedeniyle kronik böbrek yetmezliği meydana gelir.

Günlük Hayatta Dikkat Edilmesi Gerekenler

Nelere dikkat edilmiyor? Günlük yaşamda bazı hatalar ve yanlış alışkanlıklar böbrek sağlığını tehlikeye atıyor. Aşağıda bu yaygın hatalar ve öneriler sıralanmıştır.

• 1 – Fazla kilo almak

  Türk toplumunda her beş kişiden biri obez olarak kabul ediliyor. Kilo vermek yalnızca böbrek hastalığını engellemekle kalmaz, aynı zamanda hastalığın kontrolünde de büyük fayda sağlar. Bu nedenle bir diyetisyen veya endokrinoloji uzmanına başvurulması gerekir.

• 2 – Kronik hastalıkları önemsememek

  Böbrekleri tehdit eden en yaygın hata, bireylerin kronik hastalıklarının farkında olmaması veya bilseler de tedaviye uymamalarıdır. Hipertansiyon, diyabet, kalp hastalığı veya karaciğer hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olan kişilere tanı sonrası en az bir kez idrar ve kan tahlili ile böbrek hastalığı araştırması önerilir; bu testlerin yıllık olarak tekrarlanması gerekir. Ayrıca 40 yaşından sonra evde bir tansiyon aleti bulundurmak, hipertansiyon tanısı ve takibi için önemli bir olanak sağlar.

• 3 – Tuzun ölçüsünü kaçırmak

  Bir Türk günde ortalama 14 gram tuz tüketiyor; önerilen miktar günlük 5 gramın altıdır. Tuzun başlıca kaynakları ekmek, peynir, zeytin, kuruyemiş, salça, soda ve konservelerdir. Sağlıklı bireyler de tuzu ölçülü tüketmelidir. Tansiyon, kalp veya böbrek hastaları beslenmelerine özellikle dikkat etmeli; tuzsuz ekmek, tuzsuz lor peyniri, kavrulmamış kuruyemiş ve tuzsuz salça tercih etmelidir. Fazla tuz böbrek hastalığı, hipertansiyon ve ölüm riski için önemli bir etkendir.

• 4 – Hazır ve paketli gıdalarla beslenmek

  Hazır ve paketli gıdalar günümüzde çok fazla tüketiliyor. Mümkün olduğunca bu tür yiyeceklerden uzak durmak, hormonlu veya tarım ilacı içeren ürünleri tercih etmemek, mevsim meyve-sebzeleriyle beslenmek böbrek sağlığı için önemlidir. Ülkemizde sınırlı miktarda protein tüketimi karbonhidrat ve kalori alımının artmasına yol açarak insülin direncine, obeziteye, hipertansiyona ve diyabete sebep olabiliyor. Doğru olan protein, karbonhidrat ve yağı dengeli şekilde tüketmektir. Kronik böbrek yetmezliğinde protein kısıtlaması yalnızca ileri yetmezlik durumlarında gereklidir.

• 5 – Sigara ve alkol kullanmak

  Sigara ve alkol sağlığın önemli düşmanlarıdır. Sigara 30’dan fazla kansere ve fazla ölüme neden olur; sigara ve alkol tüketimi böbrek hastalıkları riskini artırır.

• 6 – Hareketsiz yaşamak

  Günümüzde bilgisayar ve akıllı telefon kullanımı nedeniyle saatlerce hareketsiz kalınıyor. Günlük işlerinizi yaparken yürümeye çalışın: otobüsten bir durak önce inin, yürüyen merdiven yerine normal merdiven kullanın.

• 7 – Susuz kalmak

  Gün içinde su içmeyi unutan veya su içmeyi sevmeyen birçok kişi var. Oysa su hem kilonun dengelenmesine hem de böbreklerin düzenli çalışmasına yardımcı olur. Yazın günde yaklaşık 3 litre, kışın 2 litre su içilmesi önerilir. Eğer bunları doğrudan tüketemiyorsanız, akan her şeyi su kabul ederek toplam 2–3 litre sıvı almaya çalışın.

• 8 – Gelişigüzel ilaç kullanmak

  Kontrolsüz ilaç kullanımı, özellikle kronik ağrı kesici ve antibiyotik kullanımı, önemli bir sorundur. İlaçlar gelişigüzel değil, mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

Böbrek sağlığını korumak için erken tanı, düzenli kontroller, sağlıklı beslenme, yeterli sıvı alımı, düzenli egzersiz ve doktor önerisi dışında ilaç kullanımından kaçınmak başlıca önlemlerdir. Bu basit adımlar, kronik böbrek hastalığının ilerlemesini önleyebilir veya geciktirebilir.