Nöbetçi Eczaneler
Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu: Cinsiyet Hormonları ve Uzun Yaşama İlişkin Önemli Noktalar
Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayarak longevity (sağlıklı uzun yaşam) eşliğinde daha uzun, verimli ve keyifli yaş almanın yollarını anlattı. Bu haftaki bölümde Çoruhlu, cinsiyet hormonlarının sağlığa etkilerini, azaldıklarında ortaya çıkan sorunları ve bunlarla baş etme yollarını aktardı.
Cinsiyet hormonları ve erkek sağlığı
Cinsiyet hormonları başa bela Östrojen ve testosteron hormonları osteoporozdan meme kanserine, prostat sorunlarından kellik gibi pek çok sorunda rol oynuyor. Konuya erkeklerden başlayalım: Prostat zamanla neden büyür, saç dökülmesi neden bir anda durmaz?
Annenin karnındaki erkek bebekte testosteron yüksek düzeydedir ve gonadlar (testisler) ergenliğe kadar gelişir. Vücut, testosteronu dihidrotestosterona (DHT) çevirir; her iki hormon birlikte çalışır. Testosteron azalsa bile prostat kanseri riski neden devam eder? Menopozda kadınlarda östrojen azalırken erkeklerde de zamanla testosteron düşer. Ancak vücut, testosteron azaldığında halen mevcut olan az miktarı ve DHT’yi kullanmak üzere androjen reseptörleriyle çalışmaya devam eder. Yaşla birlikte testosteronu DHT’ye çeviren enzim aktivitesi güçlenir; DHT artışı nedeniyle kellik ve prostat büyümesi devam edebilir.
Testosteron-östrojen dönüşümü ve kilo
Testosteronun östrojene dönme işareti “Testosteron yağ dokusunda östrojene dönüşür” ifadesini sıklıkla duyuyoruz. Bu dönüşümün belirgin göstergesi, yağın özellikle memede toplanmasıdır; bu durum testosteronun östrojene dönüştüğüne işaret eder.
Meme kanseri ve karaciğer ilişkisi
Meme kanseri ile karaciğer ilişkisi Meme kanseri her 8 kadından birinde görülüyor. Çoruhlu’ya göre sekiz kadın arasında risk taşıyan o kişiyi bulmak için karaciğere bakmak gerekir. Karaciğer, dolaşımdaki östrojeni hangi metabolitlere ayırdığı ve bunları hangi oranlarda dışarı attığı ile memeyle ilgili problemlerin (tümör, fibrokist, premenstrüel sendrom, miyom büyümesi) yatkınlığını gösterir. Karaciğerin östrojen metabolitleri idrarda görülebilir; 40 yaş sonrasında bu idrar metabolitlerine bakmak önemli olabilir. Eğer bu testler yaygın değilse, uygulanabilecek desteklerden biri DIM (diindolilmetan) takviyesidir.
Brokoli ve DIM’ın faydası
Brokoliden elde edilen DIM’ın faydası Brokoli memeye faydalıdır. Brokolideki ekstraktlar östrojenin karaciğerden daha zararsız şekilde atılmasını sağlar. Brokoliden elde edilen DIM maddesi, uygun formüllerle birlikte kullanıldığında karaciğer östrojeni metabolize ederken hücre büyümesini ve DNA hasarını azaltmaya yardımcı olur.
Hormonların görev ayrımı ve yaşlanma
Yaşlanma paketinde iki hormon orantılıdır Vücut testosteron ile DHT görevlerini ayırır: Testosteron kas, kemik ve benzeri dokuları korurken, DHT daha çok tüysel ve erkeksilik özelliklerinin ortaya çıkmasında rol alır. Bu denge yaşla birlikte değişir; erkeklerde 40’lı, 50’li yaşlardan sonra bu dengede farklılıklar belirginleşir. Yaşlanma sürecinde testosteron ve DHT birbirleriyle orantılı hareket eder.
Menopoz ve hormon tedavisi
Menopozu ötelemek mümkün mü? Menopoz ve hormon tedavileri kadın doğum uzmanlarının alanına girer. Hormon kullanımında pıhtılaşma riski gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır. Eğer hormon tedavisi sırasında karaciğer atılımında sorun varsa, biyokimya desteğiyle bu yolaklar desteklenmelidir. Sıcak basmaları için de etkili tedaviler bulunmaktadır.
Hormon tedavisi gerekir mi? Hormon tedavisine ihtiyaç duyulup duyulmayacağına kadın doğum uzmanı karar vermelidir. Biyokimyasal yollardaki atılım problemleri varsa bunların desteklenmesi fayda sağlayabilir. Sıcak basmalarına yönelik ilaçlar mevcuttur.
Prostat belirtileri ve doğal önlemler
Tuvalete gitme sıklığı ‘yaşlılık’ işareti 45–55 yaşlarında erkeklerin sık idrara çıkması prostat büyümesine işaret edebilir.
Prostat büyümesini frenlemenin doğal yolu 40’lı yaşları daha az kiloyla geçirmek testosteronu korur; böylece testosteronun östrojene dönüşümü azalır. Kas kütlesi oluşturacak düzeyde spor yapmak, yeterli uyku ve dengeli beslenme önemlidir. Şeker kontrolü, sağlıklı beslenme ve düzenli uyku hormon dengesini destekler. Kabak çekirdeği ve brokoli gibi gıdaların, bunların ekstraktlarının prostat sağlığına faydası olduğu belirtilir. Ayrıca prostat büyümesine ve gece idrara kalkmaları azaltmaya yönelik bitkisel ekstraktlı, patentli formüller çalışmalarla etkinlik göstermektedir; bazı formüller gece idrara kalkma sayısını yarı yarıya azaltabiliyor.
İdrar tutma, kabızlık ve meme sağlığı
İdrarı tutmak mesaneye zararlı Mesanede biriken idrar enfeksiyon riski ve mesane kanseri riskine işaret edebilir; idrarı uzun süre tutmak mesaneyi olumsuz etkiler.
Kabızlık da memeyi etkiler Kabızlık, bağırsak yoluyla atılması gereken hormon ve toksinlerin geri emilmesine neden olabilir; bu da meme sağlığını olumsuz etkileyebilir. Çoruhlu’ya göre kabızlık meme kanseri için bir risk faktörü olarak değerlendirilebilir.
İzlenecek yol haritası
İşte yol haritanız
- Meme kontrolünü bir yıl aksatmamak; ultrason ve batın ultrasonu yaptırmak.
- Erkekler için kardiyolojik bir check-up; biyokimya değerlerini iyi bilmek ve kapsamlı bir başlangıç değerlendirmesi yapmak.
- İnsülin, trigliserit, üç aylık şeker (HbA1c), kan sayımı gibi testleri düzenli takip etmek. TSH gibi tiroit değerlerinin değişim hızına bakmak; örneğin bir yılda 1’den 3’e yükselme önemli olabilir.
- Supplementler: D vitamini başta olmak üzere yeterli vitamin-desteklerini sağlamak; otoimmün risklerini azaltmak için D vitamini düzeyine dikkat etmek.
- Beslenme ve yaşam biçimi: Çok çiğnemek, unlu ve şekerli işlenmiş gıdalardan kaçınmak, gece yememek ve genel olarak sağlıklı beslenme alışkanlıkları benimsemek.
- Prostat için bitkisel ve patentli ekstraktlı formüller; özellikle gece idrara kalkma sayısını azaltmaya yönelik ürünler mevcuttur.
Çoruhlu, genel yaklaşım olarak hormon dengesinin korunması, karaciğerin ve bağırsakların etkin çalışmasının sağlanması, kilo kontrolü, düzenli egzersiz ve uygun takviyelerle hem erkek hem kadın sağlığında risklerin azaltılabileceğini vurguladı.