B12 Vitamini Eksikliği: Vücudunuzda Neler Olur?
Haber Bülteni — B12 vitamini, kırmızı kan hücrelerinin üretimi, sağlıklı sinir sistemi ve DNA sentezi için hayati öneme sahiptir. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, vücudun bu vitamini kendi başına üretemediğini ve dışarıdan alınması gerektiğini belirterek, B12 vitaminiyle ilgili bilinmesi gerekenleri aktardı.
Vücutta Azalınca Görülen Bulgular
B12 eksikliği kafa karışıklığı, unutkanlık, uyuşma ve karıncalanma gibi belirtilerin yanında belirgin yorgunluğa neden olur. Bu eksiklikte oksijen taşıyan kırmızı kan hücresi üretimi azalır; bunun sonucunda kaslarda zayıflama, yürüme güçlüğü, kilo kaybı, sinirsel sorunlar, depresyon, ishal, bulantı, yorgunluk ve kalp ritim düzensizlikleri görülebilir. Yaş ilerledikçe B12 emilimi ve depolanma yeteneği azalır; 65 yaş üzeri kişilerde B12 eksikliği depresyon riskini artırır.
Beyin Gelişimi ve Çocuklar
B12 vitamini, beyin ve sinir sisteminin normal gelişimi için çok önemlidir; özellikle çocukların gelişimini etkiler. Düşük B12 seviyesine sahip çocuklarda zeka düzeyinde gerilik, konuşma ve yürüme gibi davranışlarda güçlükler görülebilir. Ayrıca kan yapımı da B12 vitaminine bağlıdır; eksiklikte çeşitli nöropsikiyatrik belirti ve bulgular ortaya çıkabilir.
En Erken Belirti
En erken ve sık görülen bulgu bacaklarda ortaya çıkan uyuşukluklardır. İlerleyen dönemde güç kaybı, dengesizlik ve yürüyüş bozuklukları gelişebilir.
Sebepleri Nelerdir?
B12 eksikliğinin başlıca nedenleri şunlardır:
- 1 – Beslenme yetersizliği: Hiç hayvansal ürün tüketmeyen veganlarda eksiklik sıktır. Vejetaryen beslenenler süt, yoğurt ve yumurta tükettikleri için genellikle eksiklik yaşamazlar. Günümüz beslenme tarzı genel olarak B12 açısından yetersiz gıdalardan oluşabilir. Ayrıca hayvansal ürünlerdeki B12 miktarı, gıda ve hayvancılık sektöründeki olumsuz gelişmeler nedeniyle azalmaktadır.
- 2 – Mide hastalıkları: Mide kanseri, gastrit gibi hastalıklar ile midenin ameliyatla çıkarılması eksikliğe yol açabilir.
- 3 – İnce bağırsak hastalıkları: Çölyak gibi ince bağırsak hastalıkları emilimi etkileyebilir.
- 4 – İlaçlar: Antiülser ilaçlar, metformin, kolşisin gibi bazı ilaçlar B12 emilimini azaltabilir.
- 5 – İleri yaş: Yaşlılarda B12 eksikliği riski artar; çünkü genellikle B12’yi tam olarak ememezler.
- 6 – Aşırı alkol tüketimi: Kronik alkol kullanımı sindirim sistemine zarar vererek B12 eksikliğine neden olabilir.
Mide Sağlığının Önemi
B12 vitamininin yeterince alınması ve emilimi için mide sağlığının normal olması gerekir. Bu vitaminin emilimi için hayvansal ürünlerde bol miktarda bulunması ve midede intrensek faktör (İF) adlı bir glikoproteinin varlığı şarttır.
Sinir Sistemi ve Beyin Üzerindeki Etkiler
B12 eksikliği, belirtilerin boyutları kansızlığın derinliği ile paralel olmayabilir; belirgin kansızlık olmasa bile ağır nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir. Korteks bölgesi (düşünme, hissetme, algılama ve birçok vücut tepkisinin gerçekleştiği alan) ve omurilikte ağır hasar bulguları görülebilir. Depresyon ve hafıza kaybı; ciddi durumlarda halüsinasyonlar, paranoid ve şizoid tablolar gelişebilir. Bu ağır tablo bazen “B12 deliliği” olarak adlandırılır.
Tedavi Yöntemleri
B12 düzeyinin ölçümü basit bir kan testiyle yapılır. B12 vitamini olmadan sağlıklı bir yaşam mümkün değildir. Tedavide B12 vitamininin hap şeklinde alınması mümkündür. Çoğu insan dengeli beslenmeyle yeterli B12 alır; ancak yaşlı yetişkinler, vejetaryenler veya veganlar doktor önerisiyle B12 takviyesi almalıdır. Çölyak veya Crohn gibi besin emilimini engelleyen rahatsızlığı olanlara, hamilelere, emzirenlere ve kadınlara da B12 takviyesi önerilebilir.
En Çok Hangi Gıdalarda Bulunur?
B12 vitamini bitkisel besinlerde bulunmaz, yalnızca hayvansal ürünlerde bol miktarda vardır. En zengin kaynaklar arasında karaciğer ve dalak gibi sakatatlar, midye, karides gibi kabuklu deniz ürünleri, uskumru ve ton balığı, süt, yoğurt, peynir ve yumurta yer alır. B12 düzeyi düşük kişilerde eksiklik iğne veya haplarla tedavi edilir. B12 çoğunlukla hayvansal gıdalardan alındığı için vegan diyet uygulayanlar özellikle risk altındadır.
Eksikliğin Nasıl Anlaşılır?
B12 eksikliği belirtileri ve bulguları üç grupta toplanabilir: anemi, beyin ve sinirlerde kronik harabiyet ve glossit (dil yangısı).
Sinsi Başlangıç ve Yaygın Belirtiler
B12 vitamini başlıca karaciğerde depolanır ve eksikliği aniden değil yavaş yavaş, genellikle 2–4 yıl sonra ortaya çıkar; başlangıcı sinsidir. Eksiklik şu belirtilere yol açabilir:
- Yorgunluk
- Unutkanlık
- Uykusuzluk
- Baş dönmesi
- Bitkinlik
- Denge bozukluğu
- Algılama bozukluğu
- Konsantrasyon bozukluğu
- İştahsızlık
- Demans, Alzheimer
- El ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
- Dilde ağrı, şişlik
- Koroner kalp hastalığı belirtileri (göğüs ağrısı, nefes darlığı)
- İnsülin direnci, obezite
- Limon sarısına çalan solukluk
Prof. Dr. Osman Erk’in açıklamaları, B12 vitamininin önemi, eksiklik belirtileri, nedenleri, hangi gıdalarda bulunduğu ve tedavi yöntemleri hakkında kapsamlı bilgiler içermektedir.
