Nöbetçi Eczaneler
Racetrack Playa’da Hareket Eden Kayaların Sırrı Çözüldü
ABD‘nin Kaliforniya eyaletinin doğusunda, Cottonwood Dağları‘nın eteklerinde yer alan ve Ölüm Vadisi Milli Parkı içinde bulunan Racetrack Playa adlı kurumuş göl yatağında sıra dışı bir doğa olayı gözlemleniyor. Bu çorak düzlükte birçok dolomit ve siyenit kaya, sanki görünmez bir el tarafından itilmişçesine hareket ederek ardında uzun izler bırakıyor. Olay ilk olarak 1915’te bir maden arayıcısının dikkatini çekti ve neredeyse bir asır boyunca bilim insanlarının ilgisini çekti.
BİRBİRİNDEN ÇILGIN TEORİLER ORTAYA ATILDI
Fenomen keşfedildiğinde, nadiren yağan yağmurlardan sonra yüzeyi kayganlaşan çamurun rüzgar tarafından kayaları ittiği öne sürüldü. Ancak bazı kayaların ağırlığı 300 kiloya kadar ulaştığı için rüzgarın tek başına yeterli olup olmadığı konusunda şüpheler vardı. Daha sıra dışı bir başka teori ise manyetik alanların kayaları görünmez biçimde çektiğini iddia ediyordu.
DENEY MUTFAKTA BAŞLADI
Johns Hopkins Üniversitesi‘nden araştırmacı Ralph Lorenz, bölgede NASA için hava istasyonları kurarken bu taşları fark etti ve 2011’de gizemi çözmeye çalıştı. Lorenz, ilk ipucunu basit bir ev deneyiyle yakaladı: “Küçük bir kaya aldım, bir yemek kabına koydum ve içini kayanın bir kısmı dışarıda kalacak şekilde yaklaşık iki buçuk santimetre suyla doldurdum. Onu dondurucuya koydum ve bu da bana içinden kaya fırlamış bir buz kalıbı verdi.”
Lorenz, deneyden hareketle mekanizmayı şöyle açıkladı: “Kayanın çevresinde bir buz tabakası oluşuyor. Su seviyesi yükselince kaya çamurdan kurtulup adeta yüzmeye başlıyor. Altından kaya sarkan küçük bir buz salı düşünün. O sarkan kısım yumuşak çamurda sürüklendikçe arkasında izi kazıyor.”
GİZEM 2014’TE KAMERAYA YAKALANDI
Lorenz’in modelini sahada test etmek üzere görev alan Richard Norris ve ekibi, kayaların hareketini görüntülemek için Racetrack Playa’ya kameralar ve sensörler yerleştirdi. Norris, başlangıçta 5 ila 10 yıl boyunca hareket görmeyi beklediğini belirtti; ancak proje yalnızca ikinci yılında kayaların gerçekten hareket ettiğini kaydetti. Norris, “Bilim bazen şans unsuru barındırır. Herhangi bir hareket görmeden beş veya on yıl beklemeyi umuyorduk, ancak projenin sadece ikinci yılında, bunun bizzat gerçekleştiğini görmek için tam doğru zamanda orada bulunduk” dedi.
BUZ, SU VE RÜZGAR ÜÇ’ÜNÜN BİRLİKTE ETKİSİ
Çöl ortamında nadiren su birikmesi meydana geliyor; ardından gece sıcaklıklarının düşmesiyle kayaların etrafında ince buz tabakaları oluşuyor. Güneşin yükselmesiyle buz çözülmeye başlıyor ve su seviyesi değişiyor. Kaya, çevresindeki buz tabakasının sağladığı kaldırma ile çamurdan kurtuluyor; bu durumda hafif bir rüzgar bile buz tabakasıyla birlikte kayayı hareket ettirmeye yetiyor. Buzun alt kısmı yumuşak çamurda kayaların karakteristik izlerini bırakıyor.