Nöbetçi Eczaneler
Yapay Zeka Herculaneum Rulolarını Parçalamadan Tamamen Okudu: 1,5 Metrelik Antik Grekçe Metin Kurtarıldı
Milattan Sonra 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla kömürleşen ve yüzyıllardır açılamayan antik papirüs ruloları, yapay zeka kullanılarak parçalamadan baştan sona okundu. Haziran 2026’da Napoli’de yapılan açıklamada, 1,5 metre kesintisiz antik Grekçe metnin kurtarıldığı duyuruldu.
Herculaneum’da, Jül Sezar’ın kayınpederine ait olduğu düşünülen lüks bir villada 18. yüzyılda bulunan bu rulolar, antik dünyadan günümüze ulaşan nadir sağlam kütüphanelerden biri olma özelliğini taşıyor. Vezüv’ün patlamasıyla rulolar kömüre dönüşmüş ve yaklaşık 2000 yıl boyunca okunmadan kalmıştı.
Geçmiş yüzyıllarda akademisyenler ruloları bıçak, ağırlık ve kimyasallarla açmaya çalıştı; ancak bu girişimler kırılgan papirüsleri çoğunlukla toza çevirdi. Hayatta kalan rulolar uzun süre “kayıp vaka” olarak nitelendirildi ve kimse içlerindeki metinlere ulaşamadı.
Dönüm noktası, bilgisayar bilimcisi Brent Seales ve Silikon Vadisi destekçilerinin devreye girmesiyle geldi. Ekip, ruloları parçacık hızlandırıcılarla ultra yüksek çözünürlükte taradı; ardından yapay zeka, papirüs katmanlarını üç boyutlu sanal olarak açtı ve gözle görülemeyen karbon mürekkep izlerini tespit etti.
2023 yılında mühürlü bir rulodan çözülen ilk kelime “mor” oldu. Aynı yıl küresel araştırmacıları seferber etmek için “Vezüv Yarışması” (Vesuvius Challenge) başlatıldı. 2024’te Grek felsefesine ait tüm pasajlar kurtarıldı ve ekip 700 bin dolarlık büyük ödülü kazandı.
Şubat 2025’te PHerc. 172 numaralı rulonun içine ilk kez bakıldı; yapay zeka burada “iğrenme”, “korku” ve “hayat” kelimelerini tespit etti. Mayıs 2025’te aynı rulonun başlığı okundu ve metnin Epikurosçu filozof Philodemus’a ait “Kötülükler Üzerine” adlı eser olduğu ortaya çıktı. Bu rulodan 70’ten fazla metin sütunu kurtarıldı.
En büyük ilerleme Haziran 2026’da Napoli’de duyuruldu. PHerc. 1667 numaralı rulo baştan sona okundu; yapay zeka bu rulodan 20 sütun ve 1,5 metre kesintisiz antik Grekçe metin çıkardı. Metnin yine Philodemus’a ait “Tanrılar Üzerine” adlı eser olduğu belirlendi.
Araştırma ekibi süreci hızlandırmak için tüm veri ve kodlarını halka açık paylaştı ve ayrıca 1 milyon dolar ödüllü yeni bir yarışma başlattı. Bugüne kadar okunan metinler Grek Epikuros felsefesiyle sınırlı kaldı ve uzun süredir aranan “kayıp başyapıtlar” henüz bulunamadı; ancak yöntemin başarısı kanıtlandığı için Roma döneminden bu yana karbon altında mühürlü kalan kayıp felsefe, şiir ve tarih metinlerinin katlanarak gün yüzüne çıkarılması bekleniyor.