Türkiye–Venezuela İlişkilerinde Dönüm Noktaları ve Son Gelişmeler
Nicolas Maduro, 2013’ten bu yana yönettiği Venezuela’da ABD müdahalesiyle başından uzaklaştırıldı. Türkiye ile Venezuela arasındaki ilişkiler, Maduro ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında gelişen yakın temaslarla güçlendi.
15 Temmuz Destek Aşaması
15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında Venezuela, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilk destek veren ülkelerden biri oldu. Erdoğan, 2022’de Maduro ile Ankara’da düzenlenen ortak basın toplantısında, “Değerli dostumun şahsında Venezuela halkının 15 Temmuz’da milletimizle sergilediği güçlü dayanışmayı asla unutamayız. Venezuela, 15 Temmuz hain darbe girişiminin ardından hükümetimize ilk destek veren ülkelerden biriydi” ifadelerini kullandı. Erdoğan, iki liderin önceden tanışmamasına rağmen bu desteğin verildiğini vurguladı. Darbe girişiminden üç ay sonra Maduro, bir enerji kongresi için İstanbul’a gelerek Türkiye’yi ziyaret eden ilk Venezuela devlet başkanı oldu. 2016 yılının sonunda Türk Hava Yolları başkent Karakas’a direkt uçuş başlattı.
Altın Ticaretiyle Hızlanan Ekonomik Bağlar
2016’da Türkiye ile Venezuela arasındaki ticaret hacmi yaklaşık 80 milyon dolar seviyesindeydi. 2017’de bu rakam 150 milyon doları aştı. Asıl sıçrama ise 2018’de gerçekleşti. Venezuela’nın altın sektörünün ABD yaptırımlarına maruz kalmasının ardından Türkiye, Venezuela’dan altın ithal etmeye başladı; bu altınların işlendiği iddia edildi. Resmi verilere göre 2018’de 900 milyon dolarlık altın ithalatı gerçekleşti ve ticaret hacmi altı kat artarak 1 milyar doların üzerine çıktı. Erdoğan, 2018 sonunda Venezuela’yı ziyaretinde “Tek taraflı yaptırımları ve ticareti kısıtlayıcı önlemleri doğru bulmuyoruz” dedi. 2019’da ABD’li yetkililerin altının işlenmesine ilişkin uyarılarının ardından ticaret hacmi tekrar 150 milyon dolar seviyesine geriledi.
Siyasi Destek ve 2019 Krizi
2019 başında Venezuela’da yapılan seçimlerin tartışmalı sonuçları sonrası Ulusal Meclis Başkanı Juan Guaidó, anayasadaki bir hükme dayanarak kendisini geçici devlet başkanı ilan etti. Batılı ülkelerin Guaidó’yu tanımasına karşın Türkiye, Maduro’ya güçlü destek verdi. Dönemin Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, “Cumhurbaşkanımız, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu arayarak ‘Maduro kardeşim! Dik dur, yanındayız’ dedi” açıklamasını yaptı. Erdoğan ayrıca “Dünyanın neresinde bir darbe girişimi varsa, ayırt etmeksizin hepsinin karşısındayız” sözlerini kullandı. Bu gelişmeler iki lider arasındaki yakınlaşmayı pekiştirdi.
Sedat Peker’in İddiaları ve Kokain Tartışması
2021 yılında suç örgütü lideri Sedat Peker’in ifşaatları Türkiye’de gündem yarattı. Peker, eski Başbakan Binali Yıldırım’ın oğlunun Venezuela ile bir kokain rotası oluşturmaya çalıştığını iddia etti. Peker, “Kokain önceden Kolombiya üzerinden geliyordu, en son geçen sene 9 Haziran’da yakalandı. Bu mal yakalandıktan sonra yeni bir güzergah kurmak için Venezuela’ya kim gitti? Eski Başbakanımız sayın Binali Yıldırım’ın oğlu Erkam Yıldırım Bey. Bu senenin başında ocak ayında gitti, 4 gün kaldı, şubat ayında gitti, 4 gün kaldı. Karakas Limanı var, Venezuela’nın en büyük limanı. Oradan kuru yük gemileri direkt Türkiye’ye gelebiliyor” ifadelerini kullandı. Binali Yıldırım ise oğlunun Venezuela’ya gittiğini doğruladı ve “İhtiyaç sahiplerine maske ve birtakım malzemeler götürdü” açıklamasını yaptı. Sedat Peker hakkında soruşturma açıldı. Aynı dönemde sosyal medyada Venezuela’dan üçüncü ülkelere peynir taşıyan gemilerde kokain tespit edildiği ve Türkiye’nin Venezuela’dan peynir ithaline yönelik gümrük vergisini 2020’de sıfırladığı yönünde paylaşımlar yapıldı.
2022 Ziyareti ve 2023 Sonrası Gelişmeler
2022’de Nicolas Maduro Türkiye’ye resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Erdoğan, ortak basın toplantısında 15 Temmuz’daki destekten bahsetmenin yanı sıra “Uluslararası alanda birçok hususta benzer görüşlere sahibiz. Bu kapsamda Venezuela’ya yönelik tek taraflı yaptırımlara karşı olduğumuzu bir kez daha paylaştım” dedi. 2023 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası Maduro, Erdoğan’ın göreve başlama törenine katıldı ve “Kardeşim Erdoğan” başlıklı bir klip yayınlandı. Şubat 2024’te Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Karakas ziyareti gerçekleştirildi; Fidan burada 800 milyon dolarlık dış ticaret hacmini 3 milyar dolara çıkarma hedefinden bahsetti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir yıl içinde Karakas’ı ziyaret edebileceğini söyledi. Fidan, “Özellikle bölgesel sorunlar ve uluslararası konularda Venezuela ile beraber ortak tutum takındığımız çok sayıda konu bulunuyor. Bunların başında bildiğiniz gibi Filistin konusu geliyor” dedi. Aynı yıl altın, petrol ve gaz konularında işbirliği anlaşmaları imzalandı.
THY, ABD Uyarıları ve İlişkilerdeki Dalgalanma
Donald Trump’ın 2025 Ocak ayında ABD’de ikinci başkanlık dönemine başlayacağının öngörülmesi ve Venezuela’ya ilişkin sert tutumlar, Türkiye–Venezuela ilişkilerinde duraksamalara yol açtı. Kasım ayında ABD’nin Venezuela hava sahasına yönelik uyarısının ardından Türk Hava Yolları (THY) Karakas uçuşlarını durdurdu; kısa süre sonra Venezuela, THY’nin uçuş izinlerini iptal etti. Aynı ay New York Times, Maduro’nun ülkesinden ayrılıp Türkiye’ye sürgün gitme olasılığını yazdı. Gazete, daha sonra bir ABD yetkilisinin Maduro’ya 23 Aralık’ta ülkeyi terk edip Türkiye’ye gitmesini teklif ettiğini aktardı; Maduro bu teklifi sinirli bir şekilde reddetti.
İktidarın ve Muhalefetin Açıklamaları
ABD’nin Maduro’ya yönelik operasyonunun ardından Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın, Avrupa Birliği’ne benzer açıklama yaparak net bir tavır takınmaması ve tarafları itidale davet etmesi eleştirilere neden oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, operasyonun gerçekleştiği gün yarım saatlik bir konuşma yaptı ancak Maduro’dan bahsetmedi; CHP Genel Başkanı Özgür Özel bu durumu eleştirdi. İktidar ortağı MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “ABD’nin bugün Venezuela’da yapmış olduğu askeri müdahale ile devlet başkanı Maduro’yu iktidardan hukuksuz ve haksızca uzaklaştırma girişimi bizim tarafımızdan bilinen ve tanıdık bir komplodur. 15 Temmuz 2016’da Türk Milleti’nin iradesi ile netice alamayan ABD, bugün Venezuela’da benzer bir girişimde bulunmuştur” şeklinde konuştu. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum benzer bir tutum sergilerken, AKP Sözcüsü Ömer Çelik, “Meşru egemenlik sadece o ülkenin halkının inşa edeceği bir iradedir, dışarıdan dayatılamaz. Uluslararası düzenin ve uluslararası hukukun varlığı da bunun için gereklidir” ifadelerini kullandı. Kamuoyunun ve gözlerin Cumhurbaşkanı Erdoğan’a çevrildiği belirtildi.
Geleceğe Dair Riskler: Altın ve Kokain İddiaları
Maduro’nun ABD’de yargılanması halinde 2018’deki altın ticaretinin boyutu ile 2021’deki kokain iddiaları yeniden gündeme gelebilir. Maduro’nun bu konularda aktarabileceği yeni bilgilerin hem Türkiye’yi hem de Venezuela ile yakın ilişkileri olan diğer ülkeleri zor durumda bırakabileceği konuşuluyor.
