ABD-İran Çatışmasında 15 Günlük Ateşkes Duyuruldu
27 Mart’ta bu köşede yayımlanan yazıda, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla dünya enerji tedarikinde ciddi sıkıntılar başlayınca, Trump’ın çark etmek için arayışlara gireceği; Mollaların da bu durumu fırsata çevirerek İran’da mevcut rejimi korumayı “Zafer” olarak ilan edecekleri savunulmuştu. Yazı, “Ezcümle, sonuç ne olursa olsun, kimse kaybettik demeyecek” vurgusuyla bitmişti.
Çarşamba günü sabaha karşı duyurulan ve işleyip işlemeyeceği belli olmayan 15 günlük ateşkes sonrası Washington ve Tahran’dan yapılan açıklamalara bakılırsa, kimse kaybettik demiyor; aksine her iki taraf da “Ben kazandım” propagandasını sürdürüyor.
ABD Cephesi
Ancak 40 günü geride bırakan savaşta ABD-İsrail ikilisinin planlamalarında önemli başlıkların tutmadığı açık. İran rejimi ayakta kalmış, nükleer program da ortada. Özellikle Trump gibi “vasat ABD kafası”, bölge coğrafyasını tanımadığını ve anlayamadığını bir kez daha göstermiş oldu. Beklenti, dini lider Hamaney öldürülünce İran halkının ayaklanacağı yönündeydi; aksine gelişti çünkü Trump kafası “Vatan” kavramından bihaber.
Ayrıca vurgulanması gereken bir nokta, Trump’ın bu savaşta ABD halkından arzuladığı desteği bulamaması. 250 yıllık ulus devlet geleneğine sahip ABD’nin liderliğinin, 2500 yıllık Pers medeniyetine dayanan bir ülkeyi ortadan kaldıracağını söylemesi üzerine Cumhuriyetçiler içinden de “Saçmalıyorsun” sesleri yükseldi. Kimse açıkça ifade etmiyor olsa da bu savaşın ABD ve İsrail’e getirdiği en büyük zarar, sadece Orta Doğu’da değil; başta Avrupa olmak üzere tüm dünyada Amerikan karşıtlığının ve antisemitizmin artması oldu.
İran Cephesi
İran açısından bakıldığında, ortadan kaldırılan lider kadro ile birlikte askeri kapasitenin ve ülke altyapısının ağır darbeler aldığı ve bunların yeniden inşasının yıllar alabileceği söylenebilir. Rejimin dağılmak yerine kendini konsolide etmesi ise Mollalardan kurtulmak için mücadele eden muhalif kesim adına olumsuz bir gelişme.
Neden Pakistan?
Pamuk ipliğine bağlı ateşkesin sağlanmasında Türkiye, Mısır ve Pakistan üçlüsü devredeydi. İran’ın talebi doğrultusunda taraflar arasında mekik diplomasisini yürüten ülke olarak öne çıkan Pakistan oldu.
“Neden Türkiye değil de Pakistan?” sorusuna yanıt verirken Çin faktörünü unutmamak gerekir. Perde arkasında önemli aktörlerden birisinin Çin olmasının nedeni, Pakistan ile Çin arasındaki iyi ilişkilerdir. Ayrıca Türkiye’nin ABD ile NATO ittifakı içinde bulunması dolayısıyla İran’ın Türkiye’nin ön almasına olumsuz baktığı söylenebilir.
Pakistan nüfusunun yaklaşık yüzde 15’inin Şii olması ve İslamabad-Washington hattındaki farklı kanalların, Ankara-Washington arasındaki kanallara göre daha sonuç alıcı nitelikte olabileceği gerçeği de göz ardı edilmemelidir. İslamabad’da başlaması beklenen müzakereler öncesi her iki tarafın ellerini yüksek perdeden açması doğal; hatta İran’ın talepleri abartılı bulunabilir. Ancak unutulmamalıdır ki bu haksız savaşta mağdur olan taraf saldırıya uğrayan İran, özellikle İran halkıdır.
