Orta Doğu Saldırıları Gübre Piyasasını Çalkalıyor: Tedarik Kesintileri ve Fiyat Şokları
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla sarsılan Orta Doğu, küresel tarım sektörünü de etkisi altına aldı. Yerli üretim kapasitesi yüksek olan bazı ekonomiler bile gübrede dışa bağımlı olduğu için panik yaşanıyor.
Fiyatlarda Durdurulamayan Tırmanış
İthalat merkezlerinde tonu 516 dolar olan gübre fiyatları, çatışmaların etkisiyle kısa sürede 683 dolara kadar tırmandı. Analistler, sevkiyat rotalarının tıkanması nedeniyle fiyatların bahar ekim sezonunda daha da agresifleşebileceği uyarısını yapıyor.
Dev Tesislerde Üretim Durdu: Doğalgaz Kesildi
Bölgedeki enerji tesislerine yönelik saldırılar, gübre üretimini doğrudan vurdu. Dünyanın en büyük üre üretim merkezlerinden biri olan Qatar Energy (Katar Enerji), tesislerini kapatmak zorunda kaldı. Sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) hatlarına yapılan saldırılar sonucu doğalgaz akışı kesilince, gübre üretimi için gereken hammadde de ortadan kalktı. Uzmanlar, küresel gübre arzının önemli bir kısmının bu kesintilerle kaybedildiğini belirtiyor.
Çiftçi Ekim Planından Vazgeçiyor
Artan maliyetler karşısında çaresiz kalan milyonlarca üretici, üretim tercihlerini değiştirmek zorunda kalabilir. Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti Seth Meyer’e göre yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır gibi temel ürünlerin ekimi azalabilir. Bu durum, küresel gıda stoklarında daralmaya ve temel gıda maddelerinde kıtlık endişesine yol açtı. StoneX analisti Josh Linville durumu, “Yılın hiçbir dönemi bundan daha kötü bir zaman olamazdı.” sözleriyle özetliyor.
Hindistan’da Kriz, Çin’de Kısıtlama
Dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden Hindistan da krizin merkezinde. Üre ve fosfat ihtiyacının yüzde 40’ından fazlasını Orta Doğu’dan karşılayan ülkede, Katar’dan gelen LNG tedarikinin düşmesiyle üç büyük tesis üretimini kıstı. Zaten baskı altında olan piyasa, Çin’in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa’daki Rus gazı kaybıyla daha da sıkışmış durumda.
“2022 Kabusu Geri Dönebilir”
Morningstar analisti Seth Goldstein, piyasanın henüz uzun süreli bir savaşı fiyatlamadığını savunuyor. Goldstein’a göre arz şoku birkaç haftadan fazla sürerse:
- Azot fiyatları iki katına çıkabilir.
- Fosfat fiyatları yüzde 50 oranında yükselebilir.
Bu senaryo gerçekleşirse, gübre fiyatları Rusya-Ukrayna savaşının başladığı 2022 yılındaki tarihi zirvelerini yeniden görebilir.
