Sigaranın Ekonomik Yükü ve Fiyatlandırma Politikaları
Prof. Dr. Toker Ergüder, Cumhurbaşkanlığı Sağlık Politikaları Kurulu Üyesi olarak sigara tüketiminin ekonomiye yükünü değerlendirirken, sigaranın Türkiye’ye yıllık maliyetinin 24 milyar dolar olduğunu açıkladı. Yeşilay tarafından yapılan araştırmanın ortaya koyduğu verilerin; dolaylı maliyetler, işsizlik maliyetleri ve hastalık maliyetleriyle birlikte daha da yükseldiğini belirtti.
Ergüder, sigara satış fiyatlarını yurtdışındaki örneklerle kıyaslayarak olması gereken paket fiyatı hakkında görüş bildirdi. Türkiye’de sigara fiyatlarının OECD ve Avrupa ülkelerine göre oldukça düşük seviyelerde olduğunu vurguladı.
Sigaranın Maliyeti Sadece Doğrudan Harcamalarla Sınırlı Değil
Ergüder, sigaranın Türkiye’ye maliyetinin yalnızca doğrudan sağlık harcamalarıyla sınırlı olmadığını, sigaraya bağlı hastalıklar için yapılan sağlık harcamaları ve yurt dışından temin edilen ilaçların net biçimde hesaplanamadığını söyledi. Gerçek tablonun bu nedenle tam olarak ortaya konulamadığını ifade etti.
Fiyat artışlarının tüketim üzerindeki etkisine dikkat çekerek, sigara fiyatlarındaki yüzde 10’luk artışın tüketimi yüzde 8 azalttığını hatırlattı.
Maliye Bakanlığı ve Fiyat Politikalarının Etkisi
Sigarayla mücadelede en etkili kurumun Maliye Bakanlığı olduğunu dile getiren Ergüder, 2008-2012 yılları arasında fiyatların ciddi biçimde artırılmasıyla tütün kullanımının yüzde 14 azaldığını söyledi. Buna karşın 2013 sonrası fiyat artışlarının satın alma gücüne göre yapılmaması nedeniyle Türkiye’nin OECD ve Avrupa’da sigaranın en ucuz satıldığı ülkelerden biri haline geldiğini belirtti.
Bu durumun sigara kullanım oranlarının düşürülememesine yol açtığını belirten Ergüder, “Şu anda OECD ülkeleri ve Avrupa’da en ucuz sigara Türkiye’de satılıyor. Bundan dolayı Türkiye’de ne yazık ki sigara içme oranlarını düşüremiyoruz.”
Yurtdışı Karşılaştırmaları ve ‘300 Lira’ Teklifi
Ergüder, sigara fiyatlarını yurtdışındaki örneklerle karşılaştırarak ‘sigarayı 300 lira yapacak teklifini’ açıkladı. İngiltere’de bir paket sigaranın 15 sterlin (yaklaşık 874 lira), bir pidenin ise 7 sterlin (yaklaşık 407 lira) olduğunu belirtti. Türkiye’de ise bir pide parasına üç paket sigara alınabildiğini vurguladı ve çok uluslu şirketlerin baskı yaptığını söyledi.
Ergüder, firmaların baskısıyla ilgili olarak “Baskı yaparak ‘Sigaraya zam yaparsanız enflasyon ve kaçakçılık artar’ diyorlar.” ifadelerini aktardı. Buna karşılık Maliye Bakanlığı uzmanlarıyla yapılan çalışmada, 2002 ile 2019 yılları arasında sigara fiyatıyla enflasyon arasındaki ilişkinin incelendiğini ve hiçbir ilişki bulunmadığını belirtti.
Ergüder ayrıca sigara fiyatlarının dünyada benzin fiyatlarıyla da kıyaslandığı değerlendirmelere işaret etti.
