Dr. Ayhan Bülent Toptaş: Asgari Ücret Tespitinde Bütüncül Çözümler ve Yüzde 30’un Üzerinde Zam Gerekliliği
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan emekli ekonomist Dr. Ayhan Bülent Toptaş, önümüzdeki yıl asgari ücrete yapılacak artışa dair değerlendirmesinde “Pasta küçülürken komisyonun şurasını burasını değiştirmek de çok geçici bir çözüm olabilir. Bizim bir taraftan bu pastayı yeniden nasıl yeniden büyüteceğimizi düşünmemiz gerekiyor” dedi.
Yıl sonuna yaklaşılırken milyonlarca çalışanı ilgilendiren asgari ücrete ne kadar zam yapılacağı tartışmaları sürüyor. Bu yıl işçi tarafını temsil eden sendikalar Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nda yer almayacaklarını duyurdu; zammın hangi yöntemle belirleneceği ve ortalama artışın ne olacağı merak konusu oldu.
Konuyla ilgili konuşan Dr. Toptaş, günlük değil bütüncül çözümler geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Vatandaşlar ise asgari ücretin en az 40-45 bin lira bandına yükseltilmesi gerektiğini söylüyor.
İşçi Temsilinin Önemi ve Komisyonun Yapısı
“İşçiler bu konuda en hassas grubu oluşturuyorlar”
İşçi temsilinin olmadığı bir komisyonun mantığa aykırı olduğunu belirten Toptaş, asgari ücret tespitinin mantığına aykırı bir gelişme olacağını ifade etti. Asgari ücret komisyonunun devlet, işveren ve işçi temsilcilerinden oluştuğunu hatırlatan Toptaş, işçilerin en zayıf konumdaki kesim olduğunu ve enflasyon ile geçim sıkıntısıyla doğrudan etkilendiklerini söyledi; bu nedenle işçilerin mutlaka temsil edilmesi gerektiğini vurguladı.
Ekonomik Bozulma ve Uzlaşma Zorluğu
“Ekonomik bozulma, her türlü uzlaşmayı zorlaştırıyor”
Komisyonun yapısında değişiklik yapılacağı iddialarını değerlendiren Toptaş, aracı önerisi getirerek üniversite hocaları veya iş hukuku alanından mahkemelerden uzmanların komisyona dahil edilebileceğini belirtti. 2013’ten beri Türkiye ekonomisinde meydana gelen bozulmanın uzlaşmayı güçleştirdiğini, bir tarafta işverenlerin ekonomik sıkılaşma nedeniyle zor durumda olduğunu, diğer tarafta işçilerin artan ekonomik baskı altında olduğunu anlattı. “Pasta küçülürken komisyonun şurasını burasını değiştirmek de çok geçici bir çözüm olabilir” diyerek, uzlaşma arayışının yanı sıra ekonomiyi yeniden büyütme yollarının da düşünülmesi gerektiğini söyledi.
Komisyon Dışı Çözümlere İhtiyaç
“Komisyon dışı çözümlere ihtiyaç var”
Hükümetin masada olup olmayacağına ilişkin değerlendirmesinde Toptaş, mevcut komisyonda devletin arada hakem, bir tarafta işverenler bir tarafta işçilerin bulunduğu yapının uygun göründüğünü belirtti. Ancak bugüne kadar ilk defa böyle büyük bir anlaşmazlık yaşandığını, dengelerin değiştirilse de meselenin temelde ekonomik olduğundan çözümün kolay bulunamayacağını ifade etti. Hem işveren hem işçi kesiminin büyük baskı altında olduğunu ve komisyon dışı çözümlere ihtiyaç bulunduğunu söyledi.
Gerekli Zam Oranı ve Zorlukları
“Yüzde 30’un üstünde bir zam gerekli”
Toptaş, asgari ücrete en az yüzde 30 bandında zam yapılması gerektiğini savundu: “Şu an için yüzde 30’un üstünde bir zammın gerekli olduğunu düşünüyorum.” Ancak işveren kesiminin daima zor durumda olduğunu belirtti ve 30 bin liranın bulunup verilmesinin zor olduğunu, önümüzdeki birkaç ay içinde ciddi sorunlar yaşayabileceğimizi düşündüğünü ekledi. Asgari ücret konusunun daha büyük bir resmin parçası olduğunu; o resmin düzeltilmesi gerektiğini vurguladı.
Sosyal ve Kültürel Etkiler
“Önümüzdeki yıl sosyal sorunların da karşımıza çıkmasına yol açabilir”
Hedeflenen enflasyona göre zam yapılmasının sosyal ve kültürel birçok sorunu beraberinde getirebileceğini söyleyen Toptaş, hedeflenen enflasyonun orta vadeli planda yüzde 16 olarak açıklandığını ancak bunun çok düşük olduğunu belirtti. Örnek vererek 26-27 bin lira seviyesinin bile önümüzdeki yıl ciddi sosyal sorunlara yol açabileceğini; ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel alanların birbirine bağlı olduğunu ifade etti. İktidarın istenirse sabit tutabileceğini ancak bunun sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçları olacağını, insanların artık dayanılacak gücünün kalmadığını söyledi. Ekonominin güçlü ekonomiye geçiş programı doğrultusunda baştan ele alınıp hızlı şekilde iyileştirilmesi gerektiğini ekledi.
Vatandaşların Beklentileri: İzmir Örnekleri
İzmirli vatandaşlar ANKA Haber Ajansı’na yeni yılda asgari ücrete dair beklentilerini iletti.
Mustafa Yıldız: “Asgari ücret en az 40-45 bin lira olması lazım. Yani öyle bekliyor, bekliyoruz ama pek yapmazlar, sanmıyorum olacağını yani. Yapsa en fazla yapacağı 27-28 bin lira yaparlar. Başka da yapmazlar. Kiralar zaten 25 bin lira olmuş, geçinemiyoruz.”
Mehmet Yılmaz: “Hiçbir zaman beklentilerimizi karşılamadı ama yapacak bir şey yok. En az 30 binden aşağısı da kurtarmaz. 28 bin hayatta yetmez; nasıl yetecek ki bu insanlara. Biz kendi insanlığımızdan vazgeçtik, zaten kendi çocuklarımızı düşünüyoruz onlar yaşasın diyoruz ama onları düşünen yok maalesef, anca kendilerini düşünüyorlar.”
Selçuk Çelik: “Bu zorlukta en az 40-50 bin lira olması lazım. Çünkü bir makarnaya 500 lira veriyorsun, bir kahveye 200-300 veriyorsun. Bir tatlı yemeye kalksan yine 300-400 lira. Bunlar artık ultra geliyor ve 22-23 bin lira bunları karşılayacak bir bütçe değil. Özellikle biz gençleri ve bizden sonraki liseli çağdaki gençler için imkansız. En az olması gereken 40 bin lira ama bunu yaparken de asla enflasyondan dolayı yükseltmemeleri lazım. Şimdi asgari ücret 50 bin lira yapar ama maliyeti de yükseltirse bir anlamı kalmayacak yani. Maliyeti böyle tutup asgari ücreti yükseltmeleri gerekiyor. Başka bir yol yok bence.”
Selçuk Çelik, kulislerde konuşulan 28 bin lira iddialarına ilişkin de bunun “sanki harçlık verilmiş gibi” olacağını, ekstra bir etkisi olmayacağını ve piyasaya yapılacak zamlarla birlikte bu tutarın geri alınabileceğini belirtti.
Haber bülteni formatında sunulan bu içerikte Dr. Ayhan Bülent Toptaş’ın değerlendirmeleri, komisyon yapısına ilişkin görüşleri, önerileri ve vatandaşların beklentileri ayrıntılı şekilde aktarılmıştır. Tartışmanın merkezinde hem asgari ücretin reel geçim gücü hem de ekonomik yapıdaki bozulmanın uzlaşma süreçlerini zora sokması bulunmaktadır.
