İran’da ölü sayısı 5 bin iddiası

Gizli Rakamlar ve Resmi Açıklama

İran’ın başkenti Tahran’da bürokrasi genellikle kapalı kapılar ardında işler. Batı medyasına konuşan ismi açıklanmayan bir İranlı yetkilinin verdiği demeç, rejimin “demir perde”si arkasındaki bilanço ile dışarıdan görünenin farklı olduğunu gösterdi. Yetkilinin aktardığı sayıya göre “doğrulanmış en az 5 bin ölü” var. Bu rakam, ülkenin kuzeybatısındaki dağlık Kürt bölgelerinden Tahran’ın meydanlarına uzanan toplumsal kırılmanın binlerce aileyi etkilediğinin resmi olmayan bir belgesi niteliğinde.

Devletin Bakış Açısı: Dış Güçler ve Teröristler

İsminin açıklanmasını istemeyen yetkili, paylaştığı verilerle devletin olaylara bakışındaki güvenlikçi perspektifi netleştirdi. Açıklanan 5 bin kaybın yaklaşık 500’ünü güvenlik görevlileri oluşturuyor. Yetkili, “masum İranlıların” ölümünden sorumlu tuttuğu kesimi “teröristler ve silahlı yağmacılar” olarak tanımladı ve sokaklardaki hareketliliğin finansörü ile donatıcısı olarak İsrail’i ve yurt dışındaki silahlı grupları işaret etti. Resmi söylem, şiddetin merkez üssü olarak İran’ın kuzeybatısındaki Kürt bölgelerini gösteriyor. Yetkilinin “nihai can kaybı sayısının keskin biçimde artmasının beklenmediği” yönündeki ifadesi, devletin sahadaki kontrolü sağladığına dair mesaj verirken geride kalan binlerce kaybın hesabının nasıl verileceği sorusunu açık bıraktı.

Verilerin Çatışması: HRANA Raporları

Tahran’dan sızan bu “resmi ama gizli” rakamlar, bağımsız gözlemcilerin verileriyle çarpıcı bir tezat oluşturuyor. ABD merkezli insan hakları grubu HRANA dün yayınladığı raporda, sahada teyit edebildikleri verileri paylaştı. HRANA’nın kayıtlarına göre hükümet güçlerinin sert müdahaleleri sonucunda hayatını kaybedenlerin sayısı 3 bin 308’e ulaştı. Bunun yanında “inceleme altında” tutulan 4 bin 382 vaka bulunuyor. HRANA ayrıca protestolar sırasında 24 binden fazla kişinin gözaltına alındığını teyit etti. Bu veriler, devletin “dış güçler” anlatısı ile insan hakları örgütlerinin “orantısız güç kullanımı” tespitleri arasındaki derin farkı ortaya koyuyor.

Kanlı Sokakların Gölgesinde Diplomasi

İçeride binlerce yaşamını yitirirken ve on binlerce kişi gözaltı merkezlerinde bulunurken, Tahran’da diplomatik protokol işlemeye devam ediyor. İran Devlet Haber Ajansı IRNA’nın bildirdiğine göre Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin bugün kritik temaslarda bulunmak üzere Tahran’ı ziyaret ediyor. Bakan Hüseyin’in ajandasında İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ve Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmeler bulunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerin gündeminde “ikili ilişkiler, bölgesel ve uluslararası gelişmeler”in üst sıralarda olduğunu duyurdu. Sınırın bir tarafında binlerce ailenin yas tuttuğu bir atmosferde başkentteki resmi görüşmelerin sürmesi, Ortadoğu’daki reel politiğin insani krizlerden ne denli bağımsız işleyebildiğine dair somut bir örnek teşkil ediyor.