Amazon molly: Eşeysiz üreyen balığın 100 bin yıllık genetik sırrı
Biyolojinin altın kurallarından biri eşeysiz üreyen türlerin uzun yaşamayacağıdır. Farklı iki cinsiyetten genetik karışım olmadığında zararlı mutasyonlar birikir, çeşitlilik düşer ve tür er ya da geç yok olur. Ancak Amazon molly balığı bu kurala 100 bin yıldır meydan okuyor.
Tür tamamen dişilerden oluşuyor ve kendini kopyalayarak çoğalıyor. Amazon molly, 1932’de eşeysiz üreyen ilk omurgalı tür olarak kayıtlara geçti. Simülasyon modelleri balığın kendini klonlamaya 10 bin yıldan fazla dayanamaması gerektiğini öngörüyordu; oysa Amazon molly bu sürenin on katını çoktan geride bıraktı.
100 BİN YILDIR SAPASAĞLAM
Missouri Üniversitesi’nden Wes Warren, 2018’de Amazon molly balığının genomunu haritalandırdığında yüzyıllardır birikmiş mutasyon izleri görmeyi bekliyordu. Bulduğu şey ise tam tersiydi; genom neredeyse tertemizdi, eşeyli üreyen sıradan bir türden farksızdı.
Warren bunun üzerine bir gen dönüşümü mekanizması olabileceğini araştırmaya başladı. Warren’ın teorisine göre balık, bir gen kopyasını diğerinin onarımı için kullanıyordu. Fikir güçlüydü fakat kanıtlaması zordu; ta ki uzun okuma dizileme teknolojisi devreye girene dek.
İKİ EBEVEYN, İKİ FARKLI TEMPO
Amazon molly, iki türün melezi olarak ortaya çıktı: Poecilia latipinna ve Poecilia mexicana. Her nesil, bu iki ebeveynden miras kalan iki ayrı genomu taşıyor. Araştırmacılar bu genomları karşılaştırdıklarında, ikisinin farklı hızlarda mutasyona uğradığını; birinin diğerinden çok daha hızlı değiştiğini gördü.
Araştırmacı Edward Ricemeyer bulguları şöyle açıkladı: “Son derece şaşırtıcıydı, çünkü mutasyon hızlarına dair bildiğimiz her şeyle çelişiyordu. Mutasyonların çevre veya popülasyon büyüklüğü gibi dışsal etkenlerle şekillendiğini, dolayısıyla her iki genomun aynı tempoda değişeceğini varsayıyorduk.” Bulgular yayınlanmadan önce hakem heyetine sunulduğunda şüpheyle karşılandı ve ek kanıt istendi.
NE ÇOK NE AZ, TAM KARARINDA: EN İYİSİ
Araştırma, gen dönüşümünün rastgele ya da sınırsız işlemediğini ortaya koyuyor. Gen dönüşümünün çok fazlası zararlı olur; genetik çeşitliliği siler. Çok azı ise türlerde mutasyon birikmesine yol açar. Araştırmacılara göre süreç, ikisi arasında bir denge noktasında işliyor: işlevsel genler yayılıyor, zararlı mutasyonlar zamanla kayboluyor. Bu, normalde eşeyli üremede beklediğimiz bir tür genetik temizlik mekanizmasıdır.
Warren bulgularını şöyle değerlendirdi: “Bu balık, sanki her şeyin en iyisine sahip; eşeyli üremeden kaynaklanan genetik sağlık, ama erkek DNA’sına ihtiyaç duymadan.”
